Wednesday, November 20, 2013

“Việt Nam: âm mưu giết chết tự do truyền thông”

Cùi Các giới thiệu

Vào trung tuần tháng 9 năm 2013, Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) công bố một ấn phẩm đặc biệt Báo cáo về tình trạng tự do báo chí ở Việt Nam.

Bảng báo cáo có độ dài hơn 20 trang được tiến hành sau nhiều tháng thu thập dữ liệu và bằng chứng được đặt dưới tiêu đề “Việt Nam: âm mưu giết chết tự do truyền thông”.

“Không có mùa Xuân”

Mở đầu bản báo cáo đã phản ảnh “cái giá lạnh chính trị gia tăng ở Việt Nam” bất chấp việc chuyển mình sang Mùa xuân ở Bắc Phi và Miến Điện.

Nam số 179 quốc gia.

“Chỉ riêng trong năm 2012, nhà cầm quyền Việt Nam đã truy tố 48 blogger và những người tranh đấu cho nhân quyền, tuyên án tổng cộng 166 năm tù và 63 năm quản chế”, theo báo cáo thống kê.

Qua đó RSF lên án việc giam giữ, kết án, bạo hành các nhà báo và blogger tự do, và gọi Việt Nam là “nhà tù lớn thứ hai dành cho giới blogger, sau Trung Quốc”.

Bảng báo cáo còn mỉa mai “thành tích người hùng mới của Việt Nam” là việc gia tăng nhân sự và kỹ thuật kiểm soát và theo dõi Internet, ban hành không ngừng những luật lệ và nghị định bóp nghẹt tự do thông tin.

Mệt mỏi vì tuyên truyền, hấp dẫn vì độc lập

Dẫn chứng Việt Nam có trên 800 cơ quan thông tấn, trên 1000 nhật báo, tạp chí, đặc san, 172 đài truyền thanh và truyền hình, trên 80 báo mạng và hàng ngàn websites về thời sự. Nhưng những cơ sở này được RSF nhận định là “đều đặt dưới quyền kiểm soát tuyệt đối của Đảng, của quân đội và những cơ quan của nhà nước”.

“Trong nhiều năm, là ký giả nhà nước, tôi phải viết những điều không muốn viết. Như tất cả các đồng nghiệp, những bài tôi viết không có thảo luận, suy nghĩ gì cả. Chỉ có một mục tiêu: đạt chỉ số hàng tháng. Những bài viết tào lao đến nỗi ngày nay tôi xấu hổ đã viết dưới một bút hiệu khác”, nhà báo Trương Duy Nhất thổ lộ cho RSF biết về những năm tháng viết báo của mình trước khi bị bắt vì cáo buộc vi phạm điều 258 BLHS.

Trước guồng máy kiểm duyệt, báo chí chính thống không đóng được vai trò đối lực với nhà cầm quyền, cũng không tạo nổi một diễn đàn cho công luận, cho nên người dân dần cảm thấy ‘điếc tai và mỏi mệt với tuyên truyền và ý thức hệ của Đảng’, theo RSF nhận định.

Trong khi đó sự ra đời của các kênh truyền thông phi chính thống, độc lập trên mạng là một nguồn thông tin hữu ích và cũng là một trung gian duy nhất cho tiếng nói của người dân.

Sự ra đời của các báo mạng độc lập như Bauxite, Anh Ba Sàm, Truyền Thông Dòng Chúa Cứu Thế… bên cạnh nhiều blogs cá nhân như blog Huỳnh Ngọc Chênh, Nguyễn Tường Thụy, Nguyễn Hữu Vinh, Người Buôn Gió, đã thu hút càng ngày càng đông những độc giả muốn đi tìm một nguồn thông tin đa dạng không có trên báo nhà nước.

Từ đó RSF đánh giá “tất cả các trang thông tin độc lập này đem lại những cái nhìn khác, rất được độc giả tán thưởng, ngày càng hấp dẫn độc giả Việt Nam”, và ca ngợi những người chủ xướng các trang mạng độc lập là những người dũng cảm ‘bất chấp bạo lực đàn áp quả quyết hơn trong việc đòi thực thi quyền căn bản của công dân.”

Tuy nhiên, bảng báo cáo này cũng bày tỏ lo ngại “hậu quả của thái độ thụ động của những người đấu tranh cho nhân quyền trong các tổ chức dân sự cũng như trong chính phủ, sẽ đè nặng hơn bao giờ hết lên tự do thông tin ở Việt Nam.”

Hệ thống kiểm duyệt báo chí

Bảng báo cáo còn chỉ ra Hệ thống kiểm duyệt báo chí gắt gao này được vận hành bởi một cơ quan đứng đầu là Ban Tuyên Giáo Trung Ương, hoàn toàn nằm ngoài phạm vi luật định, có quyền lực hơn cả công an chính trị, với nhiệm vụ hàng tuần triệu tập các cơ quan truyền thông để khảo sát bài vở và ra chỉ thị…

Hệ thống kiểm duyệt báo chí theo báo cáo của RSF

Khi Ban Tuyên Giáo Trung Ương quyết định khen thưởng hay trừng phạt một cơ quan truyền thông, Bộ Thông Tin và Truyền Thông chỉ đứng ra thi hành vì có cơ sở hợp pháp.

Phòng An Ninh Tư Tưởng Văn Hoá (là PA25 hay PA83) là một đơn vị công an, đảm nhiệm an ninh chính trị nội bộ và bảo vệ tư tưởng văn hoá Đảng. Họ là những “công an tư tưởng” có nhiệm vụ cố vấn phối hợp công an tỉnh hay thị xã, các Tổng cục An ninh và các cơ quan văn hoá để theo dõi, đe dọa và bắt bớ những người bất đồng trên mạng.

Bên cạnh đó còn có Đảng Ủy trong mỗi cơ quan, chịu trách nhiệm trước Ban Tuyên Giáo, có nhiệm vụ thi hành chỉ thị của Ban Tuyên Giáo Trung Ương.

RSF đã mô tả đây là “hệ thống kiểm duyệt không tên, nhưng cực kỳ hữu hiệu”.

Trấn áp và phản kháng

Bản báo cáo cũng đưa ra những đánh giá về hệ thống pháp luật về báo chí, và gọi các điều luật về báo chí ở Việt Nam rất tốt đẹp và hoa mỹ, nhưng cũng chỉ ra rằng trên thực tế, khi muốn truy tố một ký giả hay một blogger về một bài viết, ít khi Đảng đả động tới những luật lệ về báo chí.

“Để hành hạ một cách hữu hiệu những người làm báo, nhà cầm quyền thường nêu những luật hình sự quy định các vi phạm một cách rất mơ hồ, cho phép nhà nước truy tố một cách dễ dàng những ký giả và blogger ra khỏi đường lối Đảng”, báo cáo viết.

Các điều luật được nhắc tới là điều 79, 88 và 258 BLHS để bắt giam, truy tố và kết án cho hành vi phạm “an ninh quốc gia” như đã từng làm đối với Cù Huy Hà Vũ, Nguyễn Văn Hải (Điếu Cày), Lê Công Định, Trần Huỳnh Duy Thức, Tạ Phong Tần, Nguyễn Tiến Trung, Phạm Minh Hoàng, Phan Thanh Hải (Anh Ba Sài Gòn),…

Qua đó RSF nhận định “hàng loạt những vụ bắt bớ và cầm tù các tiếng nói đối lập trong những năm gần đây cho thấy là nhà cầm quyền Việt Nam sử dụng pháp luật như một công cụ nhằm đàn áp chứ không phải để bảo vệ quyền công dân.”

Khá bất ngờ khi bản báo cáo này không ngần ngại sử dụng đến cụm từ “état voyou” tức là “nhà nước côn đồ” để nói đến các vụ tấn công vào các blogger Nguyễn Hoàng Vi, Võ Quốc Anh, JB Nguyễn Hữu Vinh, Binh Nhì… vì các vụ tấn công này có sự dính líu trực tiếp hoặc gián tiếp đến công an.

Mẹ và em gái của blogger Nguyễn Hoàng Vi bị tấn công ngay trước đồn công an phường Phú Thạnh bởi những người được cho là An ninh, một ngày sau buổi Dã ngoại Nhân Quyền 5/5/2013.

Bên cạnh đó còn có các hình thức như bỏ tù, vu khống, bắt giữ tùy tiện, quản thúc… nhằm dập tắt các tiếng nói đối lập.

Dù vậy RSF đánh giá dù bạo lực càng gia tăng nhưng các blogger lại càng kiên quyết đấu tranh đòi lại quyền tự do cơ bản của mình. Họ hỗ trợ thường xuyên hơn và ngày một nhanh nhẹn, hiệu quả hơn guồng máy cầm quyền.

Dẫn chứng là hàng loạt các phong trào vừa mới ra đời như Phong trào Con đường Việt Nam, Kiến nghị 72, Tuyên bố 258… và các trang mạng thông tin hoàn toàn dành cho vấn đề bảo vệ nhân quyền như Vietnam Path Movement, Defend the Defenders và Vietnam Humain Rights Commitee đã tạo nên sức bật, có tác động ảnh hưởng tích cực lên đời sống chính trị tại Việt Nam. Đặc biệt báo cáo còn nhận định Tuyên bố 258 là thể hiện “sự trưởng thành của một thế hệ blogger dấn thân” vì chiến lược đưa vấn đề nhân quyền tại Việt Nam ra thế giới.

“Việc phát triển các khoảng không gian đối thoại và tự do thông tin như thế trên mạng đã tạo ra một sức bật mới cho phong trào liên kết đấu tranh có khả năng phòng thủ và đáp trả từng bước tấn công của nhà cầm quyền đối với các nhà đấu tranh dân chủ”, báo cáo viết.

Kêu gọi tự do thông tin

Từ đó RSF đi đến kết luận cáo buộc nhà nước Việt Nam thiếu thiện chí trong việc hầu thúc đẩy cải thiện tự do thông tin mặc dù Việt Nam đã được gia nhập Tổ Chức Thương mại Thế giới, giữ vai trò chủ tịch Hiệp Hội ASEAN, và được nhận lãnh những khoản vay của các nước phương Tây hay của các tổ chức quốc tế, thậm chí được ký kết hiệp định tăng cường hợp tác với Liên Hiệp Châu Âu.

“Cộng đồng thế giới đã không thúc đẩy được nhà cầm quyền Việt Nam cải thiện đáng kể về tình hình tự do thông tin và bớt sự đàn áp đối với các nhà đối lập sử dụng trang mạng tại Việt Nam”, báo cáo nhận định.

Qua đó RSF đặt vấn đề “Cộng đồng quốc tế cần đặt điều kiện cho chính quyền Việt Nam khi viện trợ tài chánh hay những khoản vay mượn nhằm bắt buộc quốc gia này phải cam kết tôn trọng quyền tự do cơ bản, nhất là tự do truyền thông, cũng như nêu vấn đề về các blogger bất đồng chính kiến trong mọi thương thuyết về chính trị hay thương mại.”

Thông qua báo cáo, RSF mạnh mẽ yêu cầu nhà cầm quyền trao trả tự do vô điều kiện cho tất cả các blogger, nhà báo và các nhà đối lập công dân mạng đang bị cầm tù bởi những bài viết của mình đăng trên mạng lưới internet; chấm dứt sự kiểm duyệt, ngưng lạm dụng các điều luật về an ninh quốc gia.

Đối với các tổ chức quốc tế phi chính phủ, RSF kêu gọi sự quan tâm chặt chẽ những vi phạm về quyền tự do truyền thông ở Việt Nam, và kêu gọi sự ủng hộ dành cho các nhà báo cấp tiến, các blogger bằng cách cung cấp các phương tiện tác nghiệp theo yêu cầu của họ, để họ có thể tiếp tục những hoạt động thông tin của mình.

RSF cũng kêu gọi báo chí chính thống ở Việt Nam áp dụng những nguyên tắc căn bản về đạo đức nghề nghiệp, tức là chỉ chuyển tải “sự thật thực tế” và từ chối mọi chỉ thị nhắm tới sự tự kiểm duyệt.

Tuy nhiên, các báo cáo của RSF về Việt Nam từ trước tới nay luôn bị chính quyền bác bỏ, và thường bị báo Nhân Dân – một cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam xem là “xuyên tạc, bịa đặt, và bóp méo sự thật”, cũng như không được phép trích dẫn trong các hoạt động nghiên cứu khoa học chính thống tại Việt Nam.

Bản báo cáo nguyên bản tiếng Pháp:

http://vi.scribd.com/doc/185159674/Fr-Rapport-Vietnam-Web2-2

Bản dịch sang Việt ngữ được thực hiện bởi Báo Lề dân:

http://vi.scribd.com/doc/185139775/Vietnam-Am-Muu-Giet-Chet-Truyen-Thong

Nguồn: http://cuicac.blogspot.dk/2013/11/viet-nam-am-muu-giet-chet-tu-do-truyen.html

TẠI SAO VIỆT NAM VẪN CẦN CÓ LUẬT VỀ HỘI?

Labels: CHẾ ĐỘ ĐỘC TÀI, CSVN

TẠI SAO VIỆT NAM VẪN CẦN CÓ LUẬT VỀ HỘI?

Bình Lê, theo Diễn ngôn

Hiện có nhiều ý kiến khác nhau về việc Việt Nam có cần một Luật về hội hay không. Có người cho rằng, nếu không có Luật về Hội xã hội dân sự sẽ khó phát triển. Có người lại cho rằng một Luật về hội là không cần thiết, ít nhất trong thời gian hiện tại, vì Luật ra đời có khi lại “trói” nhiều hơn “mở”. Như vậy, chúng ta nên nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Trước hết, chúng ta hiểu xã hội dân sự là những không gian của người dân, tập hợp với nhau dưới nhiều hình thức, cùng hành động vì một mục tiêu cụ thể. Những không gian dân sự này nằm ngoài nhà nước và thị trường. Ở Việt Nam, có thể điểm qua một số loại hình tổ chức xã hội dân sự đang tồn tại. Nhóm thứ nhất, đó là các tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp như Hội nông dân, Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên, hay Hội luật gia, Hội nghiên cứu đông nam á, và Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam. Đây là những hội thành viên, được thành lập bởi nhà nước, nhận kinh phí hoạt động từ nhà nước và triển khai các hoạt động của nhà nước. Nhiều người cho rằng những tổ chức này không phải là xã hội dân sự, nhưng trong bài này tôi tạm xếp họ thành một nhóm để dễ thảo luận.

Nhóm thứ hai là các tổ chức khoa học và công nghệ hoạt động phi lợi nhuận, được thành lập theo luật khoa học và công nghệ. Các tổ chức này tự nhận mình, và cũng được nhìn nhận bởi xã hội, như các tổ chức Phi chính phủ (NGO) vì tính tương đối độc lập của chúng. Về tư cách pháp nhân, các tổ chức này phải đăng ký dưới một ‘cơ quan chủ quản’ như Hội nghiên cứu đông nam á hay Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam. Về chiến lược hoạt động, nhân sự và tài chính, các tổ chức này tự chủ, không (được) nhận tiền từ ngân sách nhà nước. Nhưng vì có tư cách pháp nhân, nên họ có thể nhận tiền tài trợ từ các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước để hoạt động. Giám đốc các tổ chức này do Hội đồng sáng lập chọn và đề xuất lên cơ quan chủ quản, và thường được phê duyệt.

Nhóm thứ ba là các tổ chức cộng đồng, hoạt động tự nguyện, gắn liền với các nhu cầu của một nhóm người dân. Các tổ chức này rất đa dạng, tồn tại ở cả thành thị lẫn nông thôn. Các mô hình phổ biến như câu lạc bộ nghệ thuật, nhóm hành động vì môi trường, tổ hợp tác kinh tế, hoặc câu lạc bộ của các cụ hưu trí. Các tổ chức cộng đồng tự do thành lập, tự do hoạt động và tự do giải thể. Họ không có nhu cầu đăng ký tư cách pháp nhân và không muốn được/bị chính quyền quản lý.

Vai trò của các tổ chức XHDS có thể trải trên một phổ rộng

Về vai trò chức năng, theo Hannah, các tổ chức xã hội dân sự phân bố trên một phổ khá rộng, từ cực phải đó là cung cấp dịch vụ cho thành viên (như các tổ chức cộng đồng), hay triển khai các hoạt động của nhà nước (như các tổ chức chính trị xã hội đang làm), đến các hoạt động vận động, giám sát, phản biện chính sách, và phản kháng xã hội ở cực trái. Theo một số học giả, xã hội dân sự có ích nhất cho sự phát triển của xã hội khi nó đóng vai trò vận động, giám sát và phê phán chính sách của nhà nước. Trên thực tế, các tổ chức xã hội dân sự luôn hướng tới vai trò trung tâm đó, còn nhà nước, đặc biệt trong những nhà nước thiếu dân chủ, luôn muốn xã hội dân sự tập trung vào việc cung cấp dịch vụ.

Ở Việt Nam, các tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp và các tổ chức cộng đồng không gặp khó khăn gì về khung pháp lý. Họ hài lòng với sứ mệnh mình đang làm, và nhà nước cũng hài lòng với vai trò họ đang đảm nhiệm. Chỉ có các tổ chức phi chính phủ đang phải loay hoay với sứ mệnh tồn tại của mình, cũng như khung pháp lý hiện đang áp lên họ. Về thực chất, việc hình thành và hoạt động của các tổ chức phi chính phủ hiện tại đang gặp những vấn đề gì?

Thứ nhất, quá trình thành lập các tổ chức phi chính phủ là khả thi với bằng chứng có gần 1000 tổ chức được đăng ký ở những cơ quan chủ quản khác nhau. Tuy nhiên, việc thành lập thường phụ thuộc vào quan hệ cá nhân, hoặc năng lực vận động tốt của Ban sáng lập. Có nghĩa, chỉ những tầng lớp trung lưu và có nguồn lực trong xã hội mới thành lập được tổ chức của mình. Những nhóm yếu thế hơn, không có nguồn lực hoặc quan hệ rất khó khăn khi thành lập tổ chức. Điều này dẫn đến sự bất bình đẳng ngay trong xã hội dân sự nơi có sứ mệnh đại diện cho tiếng nói của người yếu thế.

Thứ hai, những đối tượng “nhạy cảm” hoặc “chủ đề nhạy cảm” theo chủ quan của cơ quan nhà nước sẽ gặp muôn vàn khó khăn khi thành lập tổ chức, thậm chí bị từ chối vì lý do không rõ ràng. Nói cách khác, chỉ những tổ chức được xem là “triển khai các hoạt động của nhà nước” hay “cung cấp dịch vụ cho cộng đồng” thì được phép thành lập. Những tổ chức có sứ mệnh hoạt động độc lập, hướng tới giám sát và phê phán chính sách, thường khó vượt ải đăng ký.

Thứ ba, nếu không có Luật về hội, việc thành lập các Hội thành viên hoạt động độc lập (khác với các tổ chức đoàn thể) là không tưởng. Điều này dẫn đến độc quyền trong xã hội dân sự. Ví dụ, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam là duy nhất, nếu phụ nữ muốn tham gia hội thì chỉ có một lựa chọn dù họ có đồng ý với tôn chỉ mục đích và phương thức hoạt động của Hội phụ nữ hay không. Điều này cũng đúng cho Công đoàn, cho Hội nông dân, và Đoàn thanh niên. Rõ ràng sự độc quyền về hội hạn chế quyền thành lập và tham gia Hội của người dân, dẫn đến hoạt động hội không hiệu quả trong việc bảo vệ quyền của nhân dân.

Dù khó khăn, một số tổ chức phi chính phủ đang cố gắng thực hiện sứ mệnh giám sát và phê phán chính sách. Tuy nhiên, họ chỉ là những tổ chức phát triển, hoặc các tổ chức chuyên môn luôn ở thế yếu so với các cơ quan nhà nước. Họ được tham vấn vì quan hệ cá nhân, năng lực chuyên môn, hoặc do các nhà tài trợ nước ngoài kết nối với cơ quan chính phủ. Tất cả những cơ hội này hoàn toàn có thể biến mất nếu chính phủ thấy không cần thiết phải lắng nghe các tổ chức phi chính phủ, hoặc khi thấy ý kiến của các tổ chức phi chính phủ đi ngược lại quan điểm và nghị quyết của Đảng và nhà nước. Do hạn chế về tài chính, không có quyền lực chính trị (vì không có thành viên) nên khi bị gạt ra ngoài lề, các tổ chức phi chính phủ chỉ có thể im lặng.

Rõ ràng, việc không có Hội thành viên hoạt động độc lập, người bị thiệt thòi trước tiên là nhân dân. Ví dụ, một chính sách giáo dục có thể ảnh hưởng đến tương lai của hàng triệu học sinh và sinh viên, một chính sách nhập khẩu thực phẩm có thể ảnh hưởng đến hàng triệu nông dân, nhưng do không có Hội đại diện cho quyền lợi của mình, sinh viên và nông dân không được thông tin đầy đủ về ảnh hưởng của chính sách. Thêm nữa, là các cá nhân đơn lẻ, họ không thể phản hồi hiệu quả cho chính phủ. Điều này chắc chắn sẽ khác đi, nếu có những Hội với hàng chục ngàn hoặc hàng trăm ngàn thành viên nêu ý kiến. Khi đó các cơ quan nhà nước phải lắng nghe và có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết và thay đổi. Hội thành viên làm tăng quyền lực của các tổ chức xã hội dân sự, để cuối cùng giúp tìm ra giải pháp tốt nhất cho xã hội và đất nước.

Như vậy, với khung pháp lý không hoàn thiện hiện tại, các tổ chức phi chính phủ vẫn có thể hoạt động, tham gia cung cấp dịch vụ, vận động xã hội và chính sách. Tuy nhiên, khi hoạt động của họ vươn ra các vùng bị nhà nước cho là nhạy cảm, không mong đợi thì khả năng họ bị hạn chế hoạt động hoặc loại bỏ ra khỏi các cuộc tham vấn chính sách, cắt đứt quan hệ với truyền thông nhà nước là hoàn toàn có thể. Điều này dẫn đến việc tự kiểm duyệt của các tổ chức phi chính phủ trong việc phê phán hoặc bày tỏ chính kiến khác với các cơ quan công quyền. Đây chính là lý do cần phải có Luật về hội để các tổ chức phi chính phủ có thể giám sát và phê phán chính sách của nhà nước một cách độc lập, trung thực mà không bị ngăn cản, và các Hội thành viên có thể thành lập để nâng cao nhận thức xã hội, cũng như cân bằng quyền lực với các cơ quan công quyền, nhằm tạo ra các kênh đối thoại để tìm ra những giải pháp tối ưu cho sự phát triển của đất nước và bảo vệ quyền lợi của người dân.