Tự do ở trong chuồng

Nguyễn Lân Thắng, viết từ Hà Nội
2014-04-16

• In trang này
• Chia sẻ
• Ý kiến của Bạn
• Email

Công an bắt người biểu tình chống TQ tại Hà Nội hồi năm 2012.

Photo by Nguyễn Lân Thắng

Thế nào là tự do?

13.30 giờ GMT ngày 1 tháng 4 năm 2014, BBC Việt Ngữ đưa lên mạng một đoạn audio dài 7’25’’, phỏng vấn anh Na Sơn trong loạt bài cho chương trình tìm hiểu khái niệm Tự do được nhìn nhận và thi hành như thế nào trên thế giới. Nguyên văn lời giới thiệu của BBC: "Nhân dịp này, BBC Tiếng Việt trò chuyện với nhiếp ảnh gia Na Sơn, từ Hà Nội, bàn về Tự do trong tư cách một nhà báo, một công dân đang sống ở Việt Nam."

“Tự do là được làm những gì mình thích, nói những gì mình muốn nói.”...
“Với tôi, trong chừng mực nào đó, tôi khá tự do ở Việt Nam,” anh Na Sơn chia sẻ.

Tôi đã định không viết ra vì nghĩ đó chỉ là trò đùa ngày cá tháng tư, nhưng xét thấy những điều anh ấy nói trong đoạn phỏng vấn trên đụng chạm đến nhiều vấn đề, nhiều con người đang sống trong xã hội Việt Nam, nên tôi quyết định viết những dòng suy nghĩ của mình trên tinh thần tự do ngôn luận, bởi tôi nghĩ rằng, anh Na Sơn đang nói một cách nghiêm túc với sự tự do ngôn luận của anh ấy.

Tôi gặp anh Na Sơn kể từ những cuộc biểu tình chống Trung Quốc xâm lược mùa hè năm 2011 tại Hà Nội. Trong những ngày tháng đó, tôi may mắn được tiếp xúc với nhiều nhà báo tên tuổi ở Việt Nam như Mai Kỳ, Đoan Trang, Hoàng Đình Nam... hay những người như kiến trúc sư Chu Kim Đức, kỹ sư Nguyễn Quang Thạch, luật sư Trịnh Hữu Long... và nhiều người thú vị khác nữa.

 Những hình ảnh ghi lại vào mùa hè năm đó còn lưu truyền mãi trên nhiều trang blog, Facebook và đó sợi dây vô hình gắn kết chúng tôi, những người đã bước chân xuống đường làm bùng nổ nhiều phong trào đấu tranh dân sự cho đến tận bây giờ. Chúng tôi vẫn theo dõi từng bước đi của nhau, dù có thể không cùng sinh hoạt chung trong một nhóm nữa. Thế rồi theo thời gian, tôi dần khám phá ra ai là ai trong đám đông ngày ấy.

Anh Na Sơn tên thật là Nguyễn Quang Sơn, sinh năm 1974. Về nghệ danh Na Sơn, như anh ấy từng chia sẻ, anh ấy thích ăn na và yêu nhiếp ảnh. Cũng như nhiều nghệ sỹ, nhà báo khác như Na Dũng, Na Chính, anh Sơn lấy chữ NA là viết tắt của hai từ Nhiếp Ảnh.

Nếu xét theo tiêu chuẩn Việt Nam, một người làm việc liên tục cho một cơ quan báo chí thì mới được cấp thẻ thì anh Na Sơn chả bao giờ là nhà báo cả. Việc anh phát ngôn, mình làm việc cho hãng thông tấn AP của Mỹ chỉ là sự ngộ nhận. Thực chất, AP có dùng anh Na Sơn với tư cách cộng tác viên (stringer) vụ việc. Khi họ cần cái ảnh nào thì họ có thể gọi Na Sơn. 

Điều này ai cũng có thể làm được và AP có thể làm với bất kỳ ai. Tìm kiếm trên hệ thống của AP thì có thể thấy, anh Sơn cộng tác với AP một năm đôi lần sau khi hãng AP không tiếp tục duy trì một vị trí phóng viên ảnh chính thức tại Hà Nội. 

Anh cũng viết bài, gửi ảnh cho nhiều nơi trong và ngoài nước. Vì thế, nếu anh Sơn nhân danh của chính bản thân mình và tự do cộng tác hay làm việc cho các cơ quan báo chí thì đúng hơn là nhân danh làm việc cho hãng thông tấn hàng đầu thế giới AP.

Ở nước ngoài, khi xảy ra những vấn đề gì đó, anh Na Sơn thích xuất hiện ở đó và đưa lên Facebook những status ỡm ờ kiểu như anh được hãng AP cử đi như sự kiện siêu bão Haiyan ở Philippines năm 2013, hay bầu cử ở Miến Điện năm 2010. 

Còn ở Việt Nam, thực chất là khi có việc gì cần, hãng AP đăng ký với chính quyền Việt Nam để thu xếp cho anh Na Sơn được tác nghiệp. Anh ấy được tự do tác nghiệp trong sự kiện mà đã được chính quyền tổ chức và cho phép.

Phải chăng điều đó là khôn?

Xét ở góc độ của sự dấn thân để làm chứng cho sự thật của một nhà báo, anh Na Sơn đã có mặt ở đâu? Đã có ảnh nào?

Người dân biểu tình chống TQ tại Hà Nội hôm 24/07/2011. AFP PHOTO.

Có lẽ sự kiện nhạy cảm nhất anh Na Sơn dám có mặt là liên quan đến những cuộc xuống đường biểu tình chống Trung Quốc từ mùa hè năm 2011. Nhưng những ngày mà anh Na Sơn có mặt thì nó như những cuộc dạo chơi mà ai cũng có thể có mặt như nhà báo công an Hoàng Minh Trí, kiến trúc sư Chu Kim Đức, họa sỹ Quảng Hà hay nhà báo lão làng Nguyễn Trí Dũng. Những ngày mà chính quyền cấm đoán để rồi nhiều nhà báo như Đinh Trần Trung Hậu (AP), Lại Thị Thanh Bình (Asahi Shimbun), Trần Văn Vinh (NHK), Trần Thị Minh Hà (AFP), Hoàng Đình Nam (AFP) phải xông pha, thậm chí bị bắt về Lộc Hà thì người ta đâu thấy anh Na Sơn có mặt.

Phải chăng điều đó được anh ta gọi là khôn?

Tôi đã quay video được việc anh Na Sơn cụp máy xuống lảng đi khi thấy bóng dáng xe bus an ninh đi bắt người biểu tình trên đường Tràng Thi ngày 9 tháng 12 năm 2012. Lúc về nhà xem lại video thì mới hiểu được anh ấy “khôn” như thế nào.

Tôi dám chắc, kể cả chế độ hà khắc về kiểm duyệt báo chí như Bắc Triều Tiên thì không nhà độc tài nào cấm chụp chim, hoa, cá, gái như Na Sơn vẫn chụp. Thử hỏi Na Sơn đã bao giờ có mặt ở nơi xung đột với nhà cầm quyền chưa? Đã bao giờ Na Sơn chụp ảnh để bênh vực cho những kẻ yếu đuối, thiệt thòi chưa? 

Đã bao giờ Na Sơn có mặt ở chỗ thu hồi đất hay căng thẳng như Ben Stocking đến Nhà Chung chưa? Đã bao giờ Na Sơn đến chỗ cưỡng chế đất như Frank Zeller (AFP) hay Bill Hayton (BBC) trốn chui chốn lủi ở phố Nguyễn Quý Đức để tránh công an chưa?

Xét với tư cách nhà báo Việt Nam, Na Sơn đã bao giờ vào chỗ buôn lậu như Thế Dũng (Người Lao Động) chưa? Đã vào chỗ cưỡng chế Văn Giang như Hán Phi Long và Nguyễn Ngọc Năm chưa? Đã bao giờ vào Xuy Xá, Mỹ Đức như Nguyễn Duy Long và Trần Văn Dương (VTC16) chưa?

Đúng là anh ta tự do. Anh ta có thể tự do đổ lỗi cho Báo Tuổi Trẻ về việc anh ta phải đền tiền bộ áo giáp chống đạn trong chuyến đu theo phóng viên Uyên Ly đi Lebanon năm 2009, trong khi anh ta không hề phải bỏ ra xu nào. Anh ta được tự do nhận mình là người của hãng AP khi mà anh ta chỉ là một người cộng tác. 

Anh ta tự do post ảnh một người bạn với cô bạn gái cũ đúng ngày anh bạn này cưới vợ. Anh ta tự do lên Facebook quy chụp người đấu tranh dân chủ là cơ hội, là lưu manh. 

Một người nhận điều không phải của mình và đặt điều xấu xa cho người khác như anh ta mới chính là kẻ lưu manh cơ hội. 

Còn nhiều điều nữa về đời tư cá nhân Na Sơn mà rất nhiều bậc đàn anh báo chí lão làng Việt Nam biết cả, nhưng tôi không thèm nhắc tới làm gì.

Có một điều lạ là tại sao BBC lại phỏng vấn anh ta trong tư cách một nhà báo nói về tự do ở Việt Nam.

Anh ta có thực sự là điển hình của một nhà báo đang hành nghề ở Việt Nam, đang dấn thân làm chứng cho công lý và sự thật? hay chỉ là một kẻ cầm máy chụp ảnh kiếm tiền? Anh ta có là người đang dấn thân thúc đẩy thông tin tiến bộ?

Phải chăng cô Hạnh Ly, em cô Uyên Ly không còn ai khác để hoàn thành bài viết?

Phải chăng Hạnh Ly nói riêng và BBC nói chung quá ngây thơ và hồn nhiên một cách hoang dã khi đưa phỏng vấn này lên?

Hay BBC đang lobby để có thể mở văn phòng tại Việt Nam?

Hay BBC đang lobby để chính quyền không cấm nhập cảnh cho những nhân sự của mình vào Việt Nam?

Dẫu thế nào thì cuộc đấu tranh cho các quyền dân chủ tự do cơ bản của con người ở Việt Nam vẫn diễn ra, cho dù Na Sơn có nói gì. Sự thật vẫn là sự thật. Sự thật sẽ giải phóng mọi người.

Nguyễn Lân Thắng, Hà Nội 11/04/2014
*Nội dung bài viết không phản ảnh quan điểm của RFA.

Đòi báo Đảng bồi thường 1000 tỷ VND

Cập nhật: 13:22 GMT - thứ tư, 16 tháng 4, 2014

• Facebook
• Twitter
• Google+
• chia sẻ
• Gửi cho bạn bè
• In trang này

Ông Lê Thăng Long tin có thể góp phần thay đổi Đảng Cộng sản

Người muốn thành tổng bí thư kiện báo Nhân Dân và đòi bồi thường 1.000 tỷ đồng vì bôi nhọ cũng như khiến ông không được vào Đảng.

Các bài liên quan

• Lê Thăng Long muốn ‘chuyển hóa Đảng’
• 'Tôi đang muốn vào Đảng Cộng sản'
• Quan trường VN: hay không bằng gian?

Chủ đề liên quan

• Chính trị Việt Nam, 
• Đảng Cộng sản,
• Kinh tế Việt Nam

Trong bài viết hồi đầu năm nay, Bấmbáo này gọi Phong trào Con đường Việt Nam mà ông Lê Thăng Long đồng khởi xướng là "trò hề" và chuyện ông ra khỏi phong trào này để xin vào Đảng Cộng sản hồi cuối năm 2013 là "đỉnh điểm của sự không bình thường."

Ông Long xác nhận với BBC ông đã hoàn chỉnh đơn kiện và sẽ gửi đi trong ngày hôm nay hoặc ngày mai để đòi bồi thường vì "bài bôi nhọ danh dự" mà báo Nhân Dân đăng.

Trong đơn kiện nhà hoạt động này cũng viết:

"Thông qua việc cụ thể là viết đơn kiện báo Nhân Dân Việt Nam, đảng cộng sản Việt Nam, tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng tôi muốn cảnh tỉnh toàn bộ hệ thống báo chí Việt Nam, công chức chính quyền Việt Nam, đảng viên đảng cộng sản Việt Nam, lãnh đạo đảng cộng sản Việt Nam và chính quyền Việt Nam buộc phải thực sự tôn trọng, phục vụ tận tụy đối với nhân dân Việt Nam.

"Tôi và nhân dân Việt Nam không muốn tại Việt Nam có quan chức mà chỉ muốn tại Việt Nam có công chức.

"Quan chức là chức vụ mang tính quan lại để cai trị nhân dân. Công chức là chức vụ công cộng để phục vụ nhân dân.

"Nhưng tôi nhận thấy thái độ của một bộ phận không nhỏ đảng viên đảng cộng sản Việt Nam và công chức chính quyền Việt Nam thể hiện tinh thần thái độ sống, làm việc như là quan chức chứ không phải là công chức."

"Ở Việt Nam từ nhiều năm qua đến nay tồn tại quá nhiều sự bất hợp lý, bất công. Tôi muốn cùng nhân dân Việt Nam xóa bỏ đi hoàn toàn những sự bất hợp lý, bất công."

'Thay đổi lý luận'

Mở bằng chương trình nghe nhìn khác

Giải thích cơ sở để ông đòi 1.000 tỷ đồng bồi thường, ông Long nói bài trên báo Nhân Dân ảnh hưởng tới cơ hội vào Đảng Cộng sản của ông và nếu được vào tổ chức này ông tin rằng có thể mang lại lợi ích hàng trăm ngàn tỷ đồng cho Việt Nam.

Số tiền ông đòi bồi thưởng chỉ là phần trăm nhỏ của lợi ích có thể có đó, ông Long nói.

Nhà hoạt động nói nói việc ông vào Đảng sẽ có thể mang lại "thay đổi tận gốc về vấn đề lý luận" của Đảng Cộng sản và qua đó dẫn tới cải thiện về hiệu quả kinh tế.

Khi bị chất vấn về khả năng gần như không tưởng của chuyện ông có thể trở thành tổng bí thư Đảng Cộng sản như ông đề nghị, nhà hoạt động nói:"Có những chuyện bất ngờ vẫn có thể xảy ra.

"Có những chuyện bất ngờ vẫn có thể xảy ra. Nhưng riêng chuyện mọi người phải suy nghĩ về việc đó và mọi người tìm giải pháp [cho] việc đó thì nó đã là một bước tiến."

Ông Lê Thăng Long nói về cơ hội thành tổng bí thư

"Nhưng riêng chuyện mọi người phải suy nghĩ về việc đó và mọi người tìm giải pháp [cho] việc đó thì nó đã là một bước tiến."

Trước câu hỏi tại sao ông xứng đáng hơn các nhà hoạt động dân chủ khác để ngồi vào ghế tổng bí thư và hơn các chuyên gia khác để trở thành cố vấn cho tổng bí thư, ông Long nói:

"Mỗi người có phương pháp của mình.

"Riêng chuyện tôi đề cập thẳng thắn về việc đó là chuyện dám làm.

"Đó là một lợi thế của tôi. Và tôi tự tin vào việc đó cũng là một lợi thế và tôi tạo sự tự tin không chỉ với tôi và các anh em dân chủ mà với toàn thể người dân Việt Nam.

"Nếu anh có đủ tài, đủ đức thì anh cứ việc thể hiện mình và sẵn sàng đón nhận những vị trí để thực hiện trọng trách cho dân tộc, cho đất nước."

Để chấm dứt lương quan chức 'tù mù'

Cập nhật: 13:18 GMT - thứ ba, 15 tháng 4, 2014

• Facebook
• Twitter
• Google+
• chia sẻ
• Gửi cho bạn bè
• In trang này

Ông Trần Tiến Đức nói thu nhập của quan chức thiếu minh bạch gây tác hại ngân sách, và làm giảm lòng tin của dân.

Hệ thống lương bổng và thu nhập ngoài luồng của quan chức ở Việt Nam rất 'tù mù', thiếu minh bạch, là điều có thể vừa gây thiệt hại cho việc thu thuế và công quỹ nhà nước, vừa làm cho người dân sút giảm lòng tin vào chế độ, theo nhà quan sát từ trong nước.

Trao đổi với BBC từ Hà Nội, ông Trần Tiến Đức, nhà tư vấn độc lập các dự án xã hội và phát triển trong lĩnh vực dân sự nói với BBC tình trạng thiếu công khai, minh bạch trong thông tin về thu nhập và lương bổng của các công chức nhà nước, đặc biệt là quan chức lãnh đạo đã phổ biến trong nhiều năm và cần được thay đổi.

Các bài liên quan

• Lương Thanh tra hơn lương Thủ tướng?
• 'Cần lập ngay Ủy ban Tài sản Quan chức'

Chủ đề liên quan

• Kinh tế Việt Nam

Cựu Vụ trưởng một Ủy ban về phát triển dân số của nhà nước trước đây nói:"Tôi nghĩ rằng cái quan trọng nhất là tính minh bạch trong các thông tin, trong mọi quyết định của nhà nước, thí dụ như mức lương của ông Tổng thanh tra (chính phủ), những nguồn tin trước đây trên báo chí chính thống nêu là trong một số lần tôi được nghe là lương của ông Thủ tướng là 15 triệu đồng một tháng,"Lần đầu tiên tôi được nghe thấy lương của ông Tổng thanh tra là 18 triệu đồng một tháng, thì cái đó... là mức lương của các quan chức như thế nào thì hiện nay cũng rất là tù mù, tức là người ta không có công bố mức lương thế nào."

Mở bằng chương trình nghe nhìn khác

Theo ông Đức, người từng làm việc ở Ban Khoa giáo Đài Truyền hình VTV, Việt Nam có quy định yêu cầu các quan chức kê khai, khai báo tài sản và các nguồn thu nhập, nhưng thông tin cụ thể sau kê khai lại ở trong tình trạng 'bưng bít', thiếu minh bạch.

Ông nói: "Nhà nước Việt Nam cũng có một yêu cầu kiểm kê tài sản, khai tài sản, nhưng tất cả những chuyện đó không ai được biết, kế cả Quốc hội, các nghị sỹ cũng không biết, mà những người dân thường càng không biết.

'Không thể đòi hỏi'

Đại diện Thanh tra Chính phủ VN cho biết lương bổng của Tổng Thanh tra cao hơn lương các khoản của Thủ tướng

Theo nhà tư vấn độc lập, tình trạng này đang gây ra những tác hại về mặt kinh tế lẫn xã hội.

Trước hết về mặt thất thu ngân sách từ nguồn thu thuế, ông nói:"Những ông đấy là không công khai, thì chắc chắn là ông không nộp vào thuế nhà nước, thu nhập lớn để người ta có thể mua sắm nhà cửa, đất đai, thì chắc chắn là số tiền là rất lớn và chắc chắn khoản thất thoát của ngân sách nhà nước là rất lớn."

"Nhưng cái thứ hai nữa là vì chuyện không công khai minh bạch tất cả những thu nhập, cho nên người ta có thể sử dụng những tiền đó vào những việc không chính đáng, và như vậy nó sẽ tạo nên một sự bất công trong xã hội."

Theo ông Trần Tiến Đức, tình trạng nhiều quan chức vừa thiếu minh bạch về thu nhập, tài sản, vừa 'nói một đằng, làm một nẻo' sẽ gây ra những tác hại về xã hội.

Ông nói: "Rõ ràng người ta thấy rằng một xã hội mà sự nói dối nó trở thành một chuẩn mực, thì chúng ta cũng không thể đòi hỏi được người dân và nhất là giới trẻ ứng xử theo một tiêu chuẩn đạo đức bình thường của một xã hội văn minh."

'Chữa bệnh hệ thống'

"Tôi cũng đi một số nước và không có nước nào mà tôi coi là lý tưởng, nhưng tôi quan sát thấy rằng ở nước nào mà có dân chủ nhiều, người dân được quyền nói nhiều, người dân được quyền tham gia, trong việc điều hành nhà nước cũng như trong việc giám sát các hoạt động của nhà nước, thì ở đấy đạo đức xã hội tốt hơn"

Đề giải quyết thực trạng hệ thống 'hai lương' và kém minh bạch này ở các quan chức, nhà tư vấn độc lập cho rằng cần nhận thức đây là một trong các biểu hiện của một vấn đề nghiêm trọng hơn lâu nay mà ông gọi là "bệnh hệ thống", và cần phải có giải pháp dân chủ hóa xã hội, để từ đó cộng đồng có thể thực hiện giám sát quyền lực hiệu quả hơn.

Ông Đức nói: "Tôi nghĩ rằng có lẽ phải dân chủ hóa, phải thực hiện được tất cả những gì mà xã hội văn minh người ta vẫn làm, một xã hội văn minh dân chủ, khi mà người dân có quyền được lựa chọn một cách tự do những người đại diện cho họ,"Để những người đó điều hành đất nước và người dân được quyền thực hiện sự giám sát của mình, được tiếp nhận đầy đủ thông tin thì chắc những sự tham nhũng hoặc đạo đức xã hội sẽ được cải thiện,"Tôi cũng đi một số nước và không có nước nào mà tôi coi là lý tưởng, nhưng tôi quan sát thấy rằng ở nước nào mà có dân chủ nhiều, người dân được quyền nói nhiều, người dân được quyền tham gia, trong việc điều hành nhà nước cũng như trong việc giám sát các hoạt động của nhà nước, thì ở đấy đạo đức xã hội tốt hơn."

Mới đây, một cuộc họp báo của Thanh tra Chính phủ Việt Nam cho biết thông tin về lương bổng chính thức của một số quan chức chính phủ, trong đó lương của Tổng thanh Chính phủ ở mức 18 triệu đồng/tháng, lương của Phó Tổng thanh tra khoảng 15 đồng/tháng.

Trong khi đó, theo Văn phòng Chính phủ Việt Nam, lương tháng của Thủ tướng Chính phủ sau khi nộp thuế thu nhập cá nhân, bảo hiểm xã hội, tất cả các khoản có tổng số chừng 17 triệu đồng.

Tuần trước, một chuyên gia luật của Việt Nam từng nắm cương vị Vụ trưởng trong một Ban của Văn phòng Chính phủ, PGS. TS Hoàng Ngọc Giao cũng chia sẻ quan điểm như ông Đức nói khi cho rằng Việt Nam cần minh bạch hóa thông tin về tài sản, thu nhập quan chức và đề nghị chính quyền lập một Ủy ban giám sát tài sản do Quốc hội cử ra để theo dõi vấn đề này.