Dân Việt sẽ có quyền “làm tất cả những gì pháp luật không cấm”?

Dân Việt sẽ có quyền “làm tất cả những gì pháp luật không cấm”?

Nguyễn Ngọc Lanh

Danh ngôn về Dân Chủ và Nhà Nước Pháp Quyền

Vua là con Trời. Một bộ óc bình thường cũng thấy được quyền vua là tột đỉnh; nhưng chỉ những trí tuệ siêu việt – như John Locke (1632-1704) và Montesquieu (1689-1755) – mới nhìn ra sự cấu kết hữu cơ của 3 quyền thành phần để tạo ra cái “quyền trời” này. Đó là: 1) Quyền tự làm ra luật; 2) Quyền tự thi hành luật, và 3) Quyền định mức tội cho người phạm luật. Không khó để thấy sự cấu kết này tạo ra quyền sinh, quyền sát.

Từ đó, lời dạy bất hủ của các vị cho hậu thế là: Muốn xóa bỏ một nền chuyên chế, phải tách bạch 3 quyền này ra. Chính nhờ thực thi lời dạy, đại cách mạng Pháp và Mỹ đã mở ra cho nhân loại kỷ nguyên dân chủ, tự do và kiến tạo cho thế giới một kiểu nhà nước mới – nhà nước pháp quyền. Đây mới thật là nội dung của thời đại hiện nay.

Di ngôn của Locke cô đọng tinh hoa 2 thành quả này. Do vậy, nó gồm 2 vế đối nhau, dễ hiểu, dễ thuộc. Vế đầu: “người dân có quyền làm những gì pháp luật không cấm” giúp cho người trình độ thấp cũng tiếp cận chính xác với định nghĩa dân chủ, tự do; mà không bị huyễn hoặc. Vế tiếp theo, “nhà nước chỉ được làm những gì pháp luật cho phép” nói lên thế nào là nhà nước pháp quyền. 

Đảo ngược chủ thể của mỗi vế, ta sẽ có nhà nước chuyên chế (phong kiến, phát xít, xô viết…) mà hàng tỷ người đã cay đắng nếm trải.

Câu nói một nghĩa, không thể hiểu sai, đố ai xuyên tạc

Dù thể hiện cách nào danh ngôn vẫn chỉ có một nghĩa. 

- Citizens can do anything not forbidden by law; but state can do only what is allowed… - Citizens have the right to do anything not expressly forbidden by law… - People can do anything not forbidden by law… - People have the right to do anything not prohibited by law… - Everything which is not forbidden is allowed… - …

Do đó, người dân, dù ít học, vẫn lĩnh hội được. Và sẽ vồ lấy, làm vũ khi đấu tranh. Trong khi đó, giới chuyên quyền không thể xuyên tạc nó về ngữ nghĩa, nội dung. Chung nhất, họ chỉ có một cách đối phó: Không để dân biết sự tồn tại của danh ngôn; nếu không đạt kết quả thì… chửi bới và thù ghét bất cứ ai nói và làm theo nó.

Trải 350 năm, danh ngôn đã “xơ cứng” và “sai lầm”?

Thông Điệp tân niên 2014 của cụ Nguyễn Tấn Dũng được gửi đi với cương vị ủy viên BCT vàThủ tướng. Như vậy, cụ gửi toàn đảng, toàn dân; và thế giới cũng biết. Dư luận xôn xao cả tháng, mà một lý do là cụ đưa vào thông điệp cái câu Người dân có quyền làm tất cả những gì pháp luật không cấm - khá “giật gân” ở nước ta, mặc dù nhân loại đã từ lâu coi là mặc nhiên; giống như đã là con người thì mặc nhiên được nói.

Xin có hai nhận xét.

1- Trước đó 3 tháng, một bài trong mục “chống diễn biến hòa bình” (báo QĐND) đã phê phán câu trên là xơ cứng về “công thức” và sai lầm về pháp luật. Liệu đây có phải cách đối phó thứ 2, do người Việt sáng tạo?. Thật ra, còn cách đối phó thứ 3 (xem dưới). Bài phê phán này đăng ở mục thể hiện lập trường, với văn phong rất đặc trưng. Do vậy, không thể nói sự phê phán này chỉ là quan điểm cá nhân.

2- Từ khi VN mang danh XHCN, không hiểu sao có nhiều người quyết tìm ra và quyết nói lên cái câu Người dân có quyền làm tất cả những gì pháp luật không cấm… mà chẳng cần đợi thủ tướng nói mới biết (xem bảng dưới).

Từ mọi ngôn ngữ, khi dịch sang Việt ngữ, câu này vẫn giữ nguyên ý gốc: Dân có quyền làm tất cả những gì pháp luật không cấm… Trong câu tiếng Việt, vài từ cụ thể có thể được thay bằng những từ tương đồng. Ví dụ “dân” được thay bằng người dân hoặc công dân; “tất cả những gì” được thay bằng mọi điều, mọi thứ… Riêng 2 cụm từ “có quyền làm” (or “được làm”) và “pháp luật không cấm” thì phải giữ, vì thuộc bản chất. Bởi vậy, khi tra cứu (google), chỉ cần dùng hai cụm từ này, đủ thấy câu trên đã khá phổ quát ở nước ta, mà chẳng cần đợi cụ thủ tướng nói. Hai cụm từ tra cứu Kết quả “có quyền làm” + “pháp luật không cấm” 177.000 “có quyền làm” or “được làm” + “pháp luật không cấm 288.000

a) Dư luận xôn xao vì đây là lần đầu tiên trong lịch sử phong trào CS, một ủy viên BCT của VN đã tuyên ngôn với toàn dân câu này. Ý nghĩa của tuyên ngôn thể hiện sự phê phán quá khứ và hứa hẹn tương lai. Nhưng sự cô độc cũng rất rõ.

b) Dư luận sớm im ắng, vì ai nói… cứ nói. Làm mới khó, kể cả làm ở mức tối thiểu. Ví dụ, chỉ thị cho cấp dưới – 3 triệu đảng viên và 3 triệu nhân viên ngành hành pháp – phải thuộc câu này – mà chưa cần mở đợt học tập (như học đạo đức bác Hồ: tốn10 năm lận).

Câu khác: Mới về thời điểm nói ra, nhưng vẫn không mới về nội dung

Đó là câu trong Thông điệp: Dân chủ và Nhà nước pháp quyền là cặp “song sinh”.Câu này đúng, nhưng không mới, vì cặp “song sinh” này chẳng qua là con đẻ của tam quyền phân lập. Phải nhắc đến “mẹ”, để mọi người hiểu từ đâu có cặp “song sinh”.

Nhiều người tưởng cụ Thủ tướng – UV BCT – quên, hoặc chưa nói rõ, nói đủ, trong thông điệp. Nhưng có lẽ không phải. Mà có lẽ do Cụ đã dự, đã nghe diễn văn khai mạc của cụ Tổng bí thư tại Hội nghị 5, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI.

Diễn văn có đoạn liên quan đến chuẩn bị sửa Hiến Pháp (thực tế, đoạn văn này sau đó đã nhảy vào Hiến pháp). Đó là: Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp…. Cụ chốt lại bằng một mệnh đề 8 chữ, thật dứt khoát: Nhà nước ta không tam quyền phân lập. Đố ai thêm hay bớt nửa chữ. Liệu có phải cụ Tổng bí thư (GS. TS) định lập ngôn với hậu thế? Câu của cụ sẽ trường tồn để đọ với câu của Locke?.

Kiên định ý thức hệ

Kể từ khi Lênin lập ra nhà nước xô viết (1917) rồi cả loạt mấy chục nước do đảng CS cầm quyền, không nơi nào thừa nhận những giá trị của cách mang tư sản, nhất là tam quyền phân lập. Thậm chí những nước tự nhận là XHCN (ví dụ Libya) cũng như vậy.

Không thừa nhận tam quyền phân lập là cách đối phó thống nhất và triệt để nhất (hơn hẳn 2 cách đối phó đã nói ở trên) với tư tưởng Locke. Đã gần 100 năm trôi qua, VN vẫn không thừa nhận tam quyền phân lập, chính là tấm gương về kiên định ý thức hệ vậy.

Một cách giải thích danh ngôn cho… học sinh cấp 2

- Trong một xã hội dân chủ, thì dân là chủ. Số quyền của ông chủ nhiều vô kể, nếu tẩn mẩn kê ra sẽ không bao giờ đủ, chỉ tốn giấy mực. Còn số điều bị cấm đoán lại rất ít. Đây là ông chủ tự cấm mình (để các quyền không bị xâm phạm), chứ đầy tớ nào dám cấm ông chủ?  

Cách làm khôn ngoan – trẻ em cũng nghĩ ra, là: Nếu pháp luật chỉ kê ra những điều “cấm ông chủ làm” thì văn bản sẽ gọn lại ngàn lần. Còn lại, những gì không nằm trong danh mục “cấm” (vô thiên lủng), dân tha hồ làm. Khi lớn lên, nếu các cháu muốn làm gì cũng phải viết “đơn xin phép” thì nên quên cái câu trong Thông Điệp đi.

- Trái lại, nhà nước là công bộc, nếu kê ra những điều “cấm” thì tràng giang đại hải, tốn giấy. Cách khôn nhất là pháp luật chỉ cần kê ra những điều “cho phép làm”.

N.N.L

Tác giả gửi BVN

__._,_.___

---

Posted by: Dien bien hoa binh 

Toà án CSVN 'không nhân danh công lý'

Toà án VN 'không nhân danh công lý'

Luật sư Ngô Ngọc Trai

Bài tham gia Diễn đàn BBC Tiếng Việt

Cập nhật: 09:45 GMT - thứ sáu, 25 tháng 7, 2014

• Facebook
• Twitter
• Google+
• chia sẻ
• Gửi cho bạn bè
• In trang này

Câu nói của Chủ tịch Sang bộc lộ ra một vấn đề của tư pháp Việt Nam

Trong buổi làm việc với cán bộ tòa án nhân dân tối cao hôm 15/7, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã phát biểu: Tòa án phải mang lại công lý cho mọi người.

Câu nói này bộc lộ đằng sau đó cả một vấn đề to lớn của hệ thống tư pháp.

Các bài liên quan

• Xử án ở Việt Nam 'còn nhiều oan sai' - BBC Vietnamese - Diễn đàn
• 'Thả tù nhân nhưng không đổi lập trường’
• Bản chất tòa án từ vụ Phú Yên?

	Xử án ở Việt Nam 'còn nhiều oan sai' - BBC Vietnam... Luật sư Ngô Ngọc Trai đánh giá việc pháp luật xử lý tình trạng oan sai ở Việt Nam như thế nào.
	View on www.bbc.co.uk	Preview by Yahoo

Chủ đề liên quan

• Diễn đàn,
• Sửa đổi Hiến pháp Việt Nam

Có một điều ít người biết đó là lâu nay tòa án chưa bao giờ đem ‘công lý’ đến cho mọi người.

Đây chỉ là lối nói ẩn dụ muốn gây sự chú ý, và vấn đề cũng đáng phải chú ý thật vì: Từ ‘công lý’ hoàn toàn vắng bóng trong nền tư pháp Việt Nam.

Có thật vậy không?

Tìm hiểu qua gần trăm bản án và quyết định của tòa án thì thấy không có một từ ‘công lý’ nào.

Tìm hiểu một số bản cáo trạng của viện kiểm sát và bản kết luận điều tra của cơ quan điều tra thì cũng không thấy từ ‘công lý’.

Xét một số văn bản luật quan trọng quy định việc xét xử thì thấy: Bộ luật tố tụng hình sự, bộ luật tố tụng dân sự, luật tố tụng hành chính đều không có từ công lý.

Bộ luật hình sự, Bộ luật dân sự hay luật tổ chức tòa án cũng không có từ công lý.

"Dường như có một sự mặc cảm tâm lý gượng gạo không được tự nhiên khi sử dụng từ công lý"

Do không có điều kiện để khảo sát hết, nhưng hình như từ ‘công lý’ không được sử dụng trong các văn bản tư pháp, từ kết luận điều tra, cáo trạng đến bản án đều không dùng từ công lý.

Thực tế trong 9 năm hành nghề luật sư, đã làm việc tại hàng trăm phiên tòa và không biết bao nhiêu buổi làm việc với điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán tôi đều không thấy họ nhắc đến hai từ ‘công lý’.

Nhưng vì sao từ công lý lại không được nhắc đến trong các văn bản tố tụng và hiếm khi được nói ra từ miệng các cán bộ tư pháp thì hình như mọi người đều chưa nhận ra lý do.

Ngoài xã hội thì sao?

Tòa án thuộc hệ thống tư pháp 'không được quyền' mạnh hơn bên hành pháp

Xem xét báo chí thì thấy cũng ít khi sử dụng từ công lý hoặc có bài nhắc đến thì hóa ra là những sự vụ chẳng lấy gì làm lớn lao hay nghiêm túc.

Những bài báo viết về các vụ án đa phần chỉ viết một chiều không công tâm khách quan, lời lẽ thì nặng phần đả kích nên khi từ công lý được nhắc đến thì lại thấy kệch cỡm sáo rỗng.

Dường như có một sự mặc cảm tâm lý gượng gạo không được tự nhiên khi sử dụng từ công lý.

Những cơ quan ngôn luận lớn như Đài truyền hình, đài tiếng nói đôi khi cũng lớn tiếng kêu gọi thực thi công lý nhưng là trong các vụ kiện quốc tế khi Việt Nam đòi bồi thường về chất độc màu da cam hay các vụ kiện về cá basa.

Người dân khi có việc liên quan tới tòa án thì cũng chẳng bao giờ thấy nói đến công lý. Trong đời sống thường nhật nếu có ai nhắc đến công lý thì luôn kèm theo sự cảm thán.

Chẳng thế mà trong đời sống đã có một câu nói tới nay đã thành quen thuộc đó là: Công lý chỉ là một diễn viên hài.

Câu nói đã phản ánh sự thất vọng đối với nền tư pháp vắng bóng công lý song cũng kết hợp với yếu tố hài để xoa dịp nỗi oán thán vì trong làng nghệ sĩ hài Việt Nam có một người tên là Công lý.

Vậy phải chăng nền tư pháp Việt Nam không có khả năng đem lại công lý?

Điều đó không hẳn đúng, nhưng rõ ràng có một sự rất bất bình thường khi từ công lý bị chối bỏ không được sử dụng trong nền tư pháp.

Điều này có liên quan thế nào với việc hệ thống tòa án lâu nay hoạt động yếu kém biểu hiện qua các tệ trạng như xử án oan sai, tình trạng chạy án, nhận hối lộ, nhũng nhiễu đương sự bằng cách kéo dài thời gian giải quyết án.v.v.

Nữ thần công lý

Chúng ta biết rằng hệ thống pháp luật Châu Âu với một lịch sử lâu đời đã tạo nên biết bao thành tựu cho nhân loại, trong đó nhiều khái niệm, hình tượng và chế định pháp lý giờ đã trở thành phổ quát cho toàn thế giới.

Nhiều khái niệm và chế định pháp lý của pháp luật Việt Nam là sản phẩm vay mượn từ hệ thống pháp luật Châu Âu.

Tòa án nước ngoài nhân danh công lý để xét xử nhưng tòa án ở Việt Nam thì không

Nhưng có những hình tượng pháp lý mặc dù đã là phổ quát nhưng lại gặp khó khăn khi du nhập vào Việt Nam, ví như hình tượng Nữ thần công lý.

Nữ thần công lý là hình tượng một người phụ nữ có một dải băng che mắt mang ý nghĩa tránh sự chi phối ảnh hưởng từ bên ngoài để giữ sự công tâm khách quan, một tay cầm cán cân để phân định đúng sai phải trái, tay kia cầm thanh gươm biểu tượng của quyền uy tòa án.

Nữ thần công lý có nguồn gốc từ thời văn minh La Mã, là hình tượng tín ngưỡng mang yếu tố tâm linh được tôn vinh và hy vọng đem đến công lý cho con người.

Niềm tin công lý theo đó xuất phát từ niềm tin tôn giáo, là thuộc tính tâm hồn được khơi nguồn từ một thực thể mang tính thần thánh, trong khi đó ở Việt Nam chính thể hiện tại là vô thần.

Đây là chướng ngại lý giải vì sao hình tượng nữ thần công lý không được phổ biến ở Việt Nam và từ ‘công lý’ không được nhắc đến trong nền tư pháp.

Nhân danh gì?

Hệ thống tòa án được thiết kế trên cơ sở học hỏi hệ thống tòa án Phương Tây, nhưng một số khái niệm hay hình tượng do không phù hợp nên khó vận dụng vào Việt Nam như hình tượng nữ thần công lý.

Điều này dẫn đến là khi bị khuyết thiếu những thành tố để cấu thành nên một hệ thống hoàn chỉnh thì người ta đã xoay sở để có được thành tố phù hợp đắp vào chỗ còn thiếu.

Ví như vấn đề tòa án xét xử nhân danh cái gì?

Tòa án nước ngoài nhân danh công lý để xét xử nhưng tòa án ở Việt Nam không nhân danh công lý, thay vào đó tòa án nhân danh nhà nước hay nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhưng sự bù đắp kiểu này lại gây ra những bất cập mà nếu mổ xẻ ra sẽ cho thấy những điều vô lý.

Nếu tòa án nhân danh nước cộng hòa thì không ổn, vì đất nước mặc dù cao quý nhưng không có tinh thần, không có tâm hồn nên đất nước không được cho là thực thể có khả năng đoán định đúng sai đem lại công lý.

Nếu nhân danh nhà nước thì cũng không ổn, vì nhà nước chỉ là sản phẩm công cụ của con người, có thể trở thành một bên đương sự đối trọng với người dân.

Trong hệ thống pháp luật đã có một luật là Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, vậy khi Nhà nước có sai phạm và trở thành một bên đương sự thì làm sao Nhà nước vừa là người phán quyết đem lại công lý vừa là đương sự được?

Hệ thống tư pháp là sản phẩm vay mượn từ bên ngoài nhưng các chế định pháp lý đã bị uốn chỉnh sao cho phù hợp với thực tế trong nước, nhưng vì nhiều nguyên do khác nhau nó trở thành một hệ thống không hoàn chỉnh.

"Nền tư pháp đã rất kém trong việc đảm bảo công lý và xử lý tội phạm"

Bài toán khó

Nhà nước đã nhận ra những điều bất cập của hệ thống tư pháp nên đã có chủ trương sửa đổi cải cách tư pháp và Chủ tịch nước là Trưởng ban chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương.

Chủ tịch nước yêu cầu tòa án phải mang lại công lý cho mọi người, đây có thể là một ẩn ý sâu xa chứa đựng một chủ trương lớn.

Theo đó trách nhiệm nặng nề được giao cho tòa án làm sao hóa giải các mâu thuẫn để đưa hình tượng nữ thần công lý vào hệ thống tư pháp vốn không theo tôn giáo nào.

Tức là nội hóa một triết thuyết pháp lý quan trọng của thế giới.

Nhưng tòa án có thể biến khó thành dễ bằng việc sử dụng chữ ‘công lý’ trong các bản án để đem ‘công lý’ đến cho mọi người.

Nếu muốn tòa án còn làm được gì hơn thế, đem đến công lý thực chất cho mọi người thì phải nâng cao vị thế chính trị và mở rộng quyền hạn pháp lý cho tòa án.

Nhưng vấn đề là một khi tòa án lớn quyền thì lại là mối đe dọa đối với các chủ thể khác.

Lâu nay quyền tư pháp yếu hơn rất nhiều so với quyền hành pháp.

Chính phủ đã thụ hưởng sự an toàn từ một nền tư pháp yếu.

Nền tư pháp đã rất kém trong việc đảm bảo công lý và xử lý tội phạm.

Chủ trương cải cách tư pháp đã có nhưng việc này khó thể thành công nếu vẫn chối bỏ ‘công lý’ và quyền tư pháp vẫn bị kìm giữ trong tình trạng yếu kém như lâu nay.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của luật sư Ngô Ngọc Trai, Giám đốc Công ty luật Công chính từ Hà Nội.

__._,_.___

---

Posted by: Dien bien hoa binh