Thấy gì từ phim The Vietnam War tập 1 ?
From: BaoMai wrote
To: @
Sent: Tuesday, September 19, 2017 12:49 PM
Subject: BM: Thấy gì từ phim The Vietnam War tập 1 ?
To: @
Sent: Tuesday, September 19, 2017 12:49 PM
Subject: BM: Thấy gì từ phim The Vietnam War tập 1 ?
Thấy gì từ phim The Vietnam War tập 1 ?
Vietnam War (Chiến
tranh Việt Nam) khác tất cả các phim tài liệu mà Ken Burns/Lynn Novicks đã làm
xưa nay. Các bộ phim đó đều kể về một câu chuyện đặc trưng và rõ ràng với quan
điểm "nước Mỹ trên hết." Ngoài người Mỹ ra thì còn ai có thể là diễn
viên chính trong các bộ phim trước đây của Burns/Novick, chẳng hạn như The
Brooklyn Bridge (Cây cầu Brooklyn), The Statue of Liberty (Tượng thần Tự do),
The Civil War (Nội chiến), Baseball (Bóng chày), The West (Miền Tây), Thomas
Jefferson, Lewis and Clark (Lewis và Clark), Jazz (nhạc Jazz), Mark Twain,
Prohibition (Luật cấm đồ cồn) and The Dust Bowl (Một vùng cát bụi).
Nhưng với cuộc chiến ở
Việt Nam, chúng ta có thể biện luận rằng người Việt xứng đáng đóng vai chính
trong câu chuyện. Xét cho cùng, từ 1 đến 3 triệu người Việt đã bỏ mạng trong
chiến tranh, lớn hơn rất nhiều (gấp từ 20 đến 60 lần) con số khoảng 58.000
người Mỹ chết trong cuộc xung đột
Một cựu binh Mỹ lau
rửa bức tường Tưởng niệm Cuộc chiến Việt Nam ở Venice Beach, California hồi
2016
Những thiệt hại kinh
khủng cả về vật chất và môi trường do bom đạn, chất khai quang, chiến tranh ở
các vùng đô thị, chiến tranh du kích và chống du kích ở vùng nông thôn đã ảnh
hưởng trầm trọng đến riêng vùng lãnh thổ Đông Nam Á, cũng như vấn nạn khổng lồ
của tình trạng người dân trong nước buộc phải tản cư, di cư.
Hệ quả của cuộc chiến
đối với người Việt lớn hơn so với người Mỹ cũng được thể hiện rõ qua khoảng
thời gian trung bình mà mỗi bên phải trải nghiệm. Trong khi phần lớn người Mỹ
tham chiến ở Việt Nam khoảng trên dưới 1 năm trong giai đoạn giữa 1965 và 1973,
thì người Việt sinh ra sau Thế chiến thứ Hai phải sống trong thời chiến suốt ba
mươi năm ròng rã từ 1945 đến 1975.
Xét sự nổi trội cả về
con số người Việt lẫn tầm mức thiệt hại không thể sánh được mà họ là nạn nhân,
việc đặt người Việt vào vai trò trung tâm trong thời đoạn lịch sử đen tối này,
ít ra, cũng phải là một mệnh lệnh đạo đức khiêm tốn.
Dĩ Mỹ vi trung
Thế nhưng, ý đồ lấy Mỹ
làm trọng tâm không hề giấu giếm trong Vietnam War được thể hiện rõ ngay trong
3 cảnh mở màn giới thiệu phần 1 của bộ phim tài liệu 10 tập này. Cảnh đầu tiên
tả những người lính Mỹ tham chiến, cảnh thứ hai cho thấy một cuộc diễu binh của
quân đội Mỹ, và cảnh thứ ba là lời bình luận của cựu chiến binh Mỹ Karl
Marlantes. Bài hát Hard Rain của Bob Dylan làm nền nhạc kết thúc phần một càng
báo hiệu rõ hơn nữa xu hướng "dĩ Mỹ vi trung" làm điểm tham chiếu.
Mặc dù trong tập đầu, số lượng nhân vật người Việt và người Mỹ phát biểu tương
đương nhau, nhưng trọng tâm tự sự vẫn nghiêng về những câu chuyện thứ yếu của
người Mỹ với tầm quan trọng lịch sử đáng ngờ.
Chẳng hạn, việc Hồ Chí
Minh được cho là ngưỡng mộ Hoa Kỳ, thể hiện qua bằng chứng ông hợp tác với nhân
viên tình báo Mỹ trong Cục Tình báo Chiến lược (OSS) và việc ông dẫn Thomas
Jefferson trong Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam. Trong lịch sử chính thống về
cuộc chiến, những tình tiết quá quen thuộc này được sử dụng để nhấn mạnh số
phận éo le đầy kịch tính khiến Mỹ và Hồ Chí Minh "bỏ lỡ cơ hội" kết
bạn với nhau. Nhưng các nghiên cứu học thuật từ lâu nay đã cho thấy tinh thần
chống Mỹ mạnh mẽ trong các bài báo của Hồ Chí Minh ngay từ thập niên 1920, bao
gồm cả những bài viết đầy phẫn nộ về việc hành quyết người da màu và về đảng 3K
(Ku Klux Klan).
Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại Đại hội Đảng lao động Việt
Nam năm 1953
Gần đây hơn, nhà nghiên
cứu khoa học chính trị Vũ Hữu Tường dẫn lại một loạt các bài báo chống Mỹ tương
tự do Hồ Chí Minh viết trong khoảng từ năm 1951-1956. Là một thành viên của
quốc tế cộng sản Đệ tam, đồng thời là một sáng lập viên của Đảng Cộng sản Pháp
trung thành với Stalin và kịch liệt chống Mỹ, ít có khả năng là Hồ Chí Minh
thực lòng mong muốn nhận được sự trợ giúp của Mỹ như tập đầu của bộ phim gợi ý.
Thay vào đó, những đợt tương tác của Hồ Chí Minh với người Mỹ (bao gồm cả thư
gửi cho các tổng thống và các buổi trà đàm với nhân viên tình báo Mỹ) nhiều khả
năng là do sự nhận biết mang tính thực dụng của ông về tiềm năng sức mạnh Hoa
Kỳ và về nhu cầu trung lập hóa sức mạnh ấy qua liên lạc trực tiếp.
Quan điểm "dĩ Mỹ
vi trung" trong tập đầu tiên của bộ Chiến tranh Việt Nam cũng được thể
hiện rõ qua cách tái hiện câu chuyện từ phía Việt Nam quá đơn giản.
Tập đầu vẽ lại lịch sử hiện đại Việt Nam như một bức biếm họa, trong đó ách áp
bức của thực dân Pháp chỉ bị thách thức bởi sự xuất hiện của Hồ Chí Minh, nhân
vật có tinh thần quốc gia duy nhất trong thời thuộc địa được đề cập đến trong
tự sự.
Thiếu vắng trong tường
thuật này là vô số các lực lượng đối lập với Hồ Chí Minh trong phong trào chống
thực dân rộng lớn hơn, bao gồm các phe quốc gia, phe lập hiến, phe Trotskyists,
phe cộng hòa, phe bảo hoàng, phe phát xít và phe tân truyền thống. Đối với
nhiều học giả, cuộc xung đột đẫm máu giữa phe cộng sản do Hồ Chí Minh lãnh đạo
và các lực lượng chống cộng khác trong cả cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ
Nhất (1946-1954) và lần thứ Hai (1954-1975) chỉ có thể hiểu được trong bối cảnh
tiếp nối của xung đột chính trị từ cuối thời thuộc địa. Thiếu vắng khía cạnh
này của câu chuyện, sự hình thành chính quyền Việt Nam Cộng hòa ở miền nam, lực
lượng chống đối Hồ Chí Minh quan trọng nhất thời hậu thuộc địa, có vẻ chỉ là
sản phẩm độc quyền của Mỹ trong cuộc tìm kiếm đồng minh thời Chiến
tranh Lạnh, chứ không phải là một tinh thần chủ nghĩa quốc gia chống cộng bản
địa với gốc rễ lịch sử có từ thời thuộc địa.
Vua Bảo Đại (không rõ
ngày) tại Hà Nội. Ông thoái vị tháng 8/1945 và sang sống ở Pháp từ năm 1955.
Một bức tranh bị bóp
méo tương tự cũng xuất hiện trong tập đầu là việc không đề cập đến vua Bảo Đại.
Sự lãnh đạo của ông với Quốc gia Việt Nam do Pháp hậu thuẫn năm 1950 đã nhận
được sự ủng hộ của nhiều người Việt chống cộng, những người tiếp tục chống lại
sự bá quyền của cộng sản sau năm 1954.
Hướng tiếp cận
"dĩ Mỹ vi trung" trong Chiến tranh Việt Nam cũng được thể hiện qua
cách phim mô tả Ngô Đình Diệm. So với Hồ Chí Minh, người được mô tả trong tập
đầu, ít nhất là một phần nào đó, qua cách nhìn của người Việt, Ngô Đình Diệm
chỉ được giới thiệu qua lời của giới chức Mỹ (ông "kiêu căng" và
"ngạo mạn," một "đấng cứu thế không có thông điệp"). Mặc dù
ông cầm quyền suốt gần 10 năm trong những hoàn cảnh vô cùng bấp bênh, tập phim
đầu thể hiện rất ít sự quan tâm tới việc người dân Việt ở miền nam Việt Nam
nghĩ gì về ông.
Ông Ngô Đình Diệm phát biểu trong ngày thành lập Việt Nam
Cộng hòa ngày 10/10/1955.
Quan điểm "dĩ Mỹ
vi trung" trong Chiến tranh Việt Nam và lý giải hời hợt về lịch sử Việt
Nam đã bị nhiều cây bút có tầm ảnh hưởng lớn trên facebook tiếng Việt, diễn đàn
công không bị kiểm soát quan trọng nhất ở Việt Nam, phê bình. Blogger nổi tiếng
Nguyễn Quang Lập hiện sống ở Thành phố Hồ Chí Minh viết:
"Còn nội dung thì
phim này chỉ thuần tuý thông sử, không có gì mới. Phần về phía Mỹ cảm động,
sâu, đa diện- 8/10. Phần về phía Việt Nam quá hời hợt và phiến diện, may ra
được 4/10. Đạo diễn phim tài liệu số 1 nước Mỹ làm phim này trong 10 năm mà chỉ
có thế thì chưa đạt yêu cầu."
Peter Zinoman
__._,_.___
