|
__._,_.___
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
NHỮNG CẠM BẪY GIĂNG
MẮC TRÊN “CON ĐƯỜNG VIỆT NAM”
LÃO MÓC
Nhà văn Phạm Thị Hoài, định cư tại Đức đã viết bài “Chọn Đường”
để trả lời việc Phong trào “Con Đường Việt Nam” đã mời bà làm “một trong
những người tham gia đồng sáng lập Phong Trào Con Đường Việt Nam”.
Theo tôi, đây là một bài viết rất “thấu lý, đạt tình” vì chứa đựng nhiều sự
thật liên quan đến chuyện Phong Trào “Con Đường Việt Nam” ra đời trong một
hoàn cảnh oái oăm là một người đứng tên phổ biến là ông Lê Thăng Long chỉ
mới ra tù 10 ngày, với trường hợp được CSVN trả tự do trước án tù mà tòa án
CSVN tuyên phạt 1 năm; 2 người còn lại thì đang ở trong tù là các ông Trần
Huỳnh Duy Thức, Lê Công Định.
Mấy tháng trước ông Lê Công Định có tin sẽ được trả tự do và được định cư ở
Hoa Kỳ, kế lại thấy nhà cầm quyền CSVN yêu cầu ông này rút lại đơn xin định
cư ở Mỹ (sic!).
Mới đây, trước Tết Quý Tỵ, ông Lê Công Định được trả tự do. Và ông Lê Quốc
Tuấn, người “TM. Phong Trào Con Đường Việt Nam” viết thư chúc mừng
cho ông Lê Công Định.
Nhiều người có tên trong danh sách “được mời làm người đồng sáng lập phong
trào” cũng như không có tên cũng đã lên tiếng về những việc làm bất cập của
phong trào “Con Đường Việt Nam”.
Trong bài “Con Đường Việt Nam Hay Con Đường Việt Cộng?” tôi cũng đã vạch
rõ đây chỉ là con đường hòa hợp hòa giải dưới sự tự do mang nhãn hiệu cộng
sản.
Với bài viết này, tôi sẽ vạch rõ “Những Cạm Bẫy giăng mắc trên Con Đường
Việt Nam” mà nhà văn Phạm Thị Hoài trong phần “chú thích” dưới bài
viết “Chọn Đường” của bà đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề.
Theo nhà văn Phạm Thị Hoài thì “Theo các lời nhận tội do truyền thông nhà
nước công bố, ông Lê Công Định và ông Trần Huỳnh Duy Thức đã kết hợp với ông Nguyễn
Sĩ Bình để chuẩn bị cho sự ra đời của hai đảng chính trị là Đảng Lao Động
và Đảng Xã Hội. Đồng thời, ông Nguyễn Sĩ Bình chính thức xác nhận ông Lê Công
Định là Tổng Thư ký, ông Trần Huỳnh Duy Thức và ông Lê Thăng Long là những
chí hữu và cộng sự của đảng Dân Chủ.”
Bản thân ông Nguyễn Sĩ Bình từng là Chủ tịch đảng Nhân Dân Hành Động
trước khi chuyển sang lãnh đạo đảng Dân Chủ. Cũng nên biết, bác sĩ Nguyễn
Xuân Ngãi, bí danh Vạn Xuân là Phó Chủ tịch đảng Nhân Dân Hành Động.
Chính Nguyễn Xuân Ngãi đã bảo lãnh (cố) đảng viên cao cấp VC Hoàng Minh
Chính (HMC) sang Hoa Kỳ điều trị bệnh ung thư tiền liệt tuyến. Và, chính
tại đây ông HMC đã đưa ra phương án “Bàn Tròn Ba Bên” hay một “Tiểu
Diên Hồng” gồm có 3 thành phần tham dự:
1. Đại diện đảng CSVN;
2. Đại diện trí thức hải ngoại;
3. Đại diện trí thức trong
nước.
Phương án “Bàn Tròn Ba Bên” đã được gửi đến cuộc “Họp Mặt Dân Chủ 2005” được
tổ chức tại Trung Pali Mountain Retreat & Conference Center, một vùng hẻo
lánh thuộc tiểu bang California trong 4 ngày từ 9 đến 12-9 năm 2005 với mục
đích bàn thảo về công cuộc “Vận Động 1 Phong Trào Dân Chủ Rộng Lớn
cho Việt Nam”. Người đứng đầu tổ chức là Đoàn Viết Hoạt, một nhân
vật từng bị đồng bào hải ngoại phê phán về chuyện chủ trương không treo Cờ
Vàng Ba Sọc Đỏ trong các cuộc họp; hoặc treo cả 2 Cờ Vàng Ba Sọc Đỏ và Cờ Đỏ
SaoVàng (trong vụ treo cờ tại đại học Fullerton, California).
Những người tham dự cuộc hội thảo này gồm có các ông Bùi Diễm, Tiến sĩ
Âu Dương Thệ…, các cựu đảng viên CSVN Bùi Tín, Vũ Thư Hiên…, một
số nhân vật trẻ như Lữ Anh Thư, các luật sư Trịnh Hội, Nguyễn Đỗ Phủ…
(Theo thông cáo báo chí phổ biến ngày 20-6-2012 thì tổ chức Họp Mặt Dân Chủ
đã tổ chức họp mặt lần thứ 11 tại khuôn viên đại học Long Beach (CA) từ
ngày thứ Năm 16-6 đến trưa Chủ Nhật 17-6-2012. Cuộc họp mặt lần này này gồm
có Bùi Tín, Nguyễn Minh Cần, Vũ Thư Hiên, Trần Quang Thành, Nguyễn Chí Thiện
(đã qua đời), Trần Thanh Hiệp, Bùi Diễm, Đoàn Viết Hoạt, Nguyễn Ngọc Bích, Lê
Minh Nguyên, Trần Bình Nam, Phan Văn Song, Jackie Bông Wright, Lâm Thu Vân,
Lâm Đăng Chấn, Trương Bổn Tài (hiện Việt học), Trần Ngọc Thành, Quản Mỹ Lan,
Ca Dao, LS Nguyễn Xuân Phước, Nguyễn Đỗ Phủ, Nguyễn Khoa Thái Anh…)
Cũng trong chuyến đi chữa bệnh này, ông Hoàng Minh Chính đã phục hoạt Đảng
Dân Chủ mà trước khi bị đảng CSVN giải tán sau khi “đã dựng lên để làm cảnh”,
ông Nghiêm Xuân Yên là Chủ Tịch và ông Hoàng Minh Chính là Tổng Thư
Ký. Bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi là Phó Tổng Thư Ký đặc trách hải ngoại. Sau đó,
bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi đã tổ chức 6 năm đảng Dân Chủ phục hoạt tại San José.
Khi ông HMC về nước và qua đời sau đó, bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi và 5 chính đảng
trong đó có đảng Việt Tân với các ông Lý Thái Hùng, Hoàng Cơ Định đã
sì sụp “bái lạy” di ảnh của ông HCM trong một buổi lễ tại Toà Thị Chính thành
phố San José.
Tưởng cũng nên nhắc lại, trong dịp ông HMC đi trị bệnh, bác sĩ Nguyễn Xuân
Ngãi đã đề nghị tuần báo Tiếng Dân (mà tôi, Nguyễn Thiếu Nhẫn là Chủ Nhiệm,
Chủ Bút) phỏng vấn ông HMC. Và chính trong cuộc phỏng vấn tại tư gia
bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi, có cả sự hiện diện của ông Nguyễn Sĩ Bình, ông HMC
đã phải thừa nhận “ông Hồ Chí Minh có tội phản quốc vì đã ra lệnh
cho Thủ Tướng Phạm Văn Đồng ký công hàm công nhận Hoàng Sa, Trường Sa là của
Trung Cộng!” khi ông Kiêm Ái, Tổng thư ký tuần báo Tiếng Dân đặt
câu hỏi.
Trong bài viết “Chọn đường”, nhà văn Phạm Thị Hoài đã đưa ra lý do mà bà hoài
nghi và cảnh giác với phong trào “Con Đường Việt Nam” như sau: “Vụ án
Nguyễn Sĩ Bình năm 1992 và vụ án Lê Công Định năm 2009. Trong bối cảnh đó, thái
độ hoài nghi và cảnh giác đối với sự ra đời của Phong trào “Con Đường Việt
Nam” là tất yếu, nhất là khi những thông tin không thể kiểm chứng về những
biến động trong hậu trường của chính quyền VN xuất hiện gần cùng như một lúc
với lời phát động Phong Trào những ngày vừa qua”.
Vụ án Nguyễn Sĩ Bình về nước hoạt động bị bắt giam cũng giống như vụ án Hoàng
Duy Hùng. Sau đó cả hai được trả tự do vì áp lực của dư luận quốc tế
(?!). Sau đó Hoàng Duy Hùng thành lập Phong Trào Quốc Dân Việt Nam Hành Động
và lên tiếng công khai tố cáo Mặt Trận Quốc Gia Thống Nhất Giải Phóng VN tức
đảng Việt Tân hiện nay. Và năm ngoái 2012, Hoàng Duy Hùng đã công khai tiếp
kiến Nguyễn Thanh Sơn, Thứ Trưởng Bộ Ngoại Giao VC với chiêu bài
“trực diện - đối thoại”.
Một chi tiết cũng không kém quan trọng là bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi, Phó Chủ Tịch
đảng Nhân Dân Hành Động đã từng đem về VN các dụng cụ y khoa giá trị cả triệu
đô-la, chữa bệnh cho cán bộ VC và mở lớp dạy thông tim (?) là chuyên môn của
ông ta ở Hoa Kỳ; nhưng sau đó ông bác sĩ này đã bị thẩm vấn (?) và trục xuất
ra khỏi VN.
Cũng chính bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi đã tổ chức ra mắt “Tập Họp Thanh Niên Dân
Chủ” của Nguyễn Tiến Trung, Nguyễn Hoàng Lan tại San José và đã “đạo
diễn” để hai người trẻ này chụp ảnh với vợ chồng cựu Tổng Thống G. Bush
(con) để “lăng-xê” tổ chức “nối vòng tay lớn” này. Và Nguyễn Tiến Trung khi về
VN cũng đã bị CSVN bỏ tù vì là đảng viên đảng Dân Chủ phục hoạt!
Theo nhà văn Phạm Thị Hoài thì “Trần Huỳnh Duy Thức lý giải việc ông ta muốn
kiến nghị và cảnh báo với Đảng về nguy cơ từ những kẻ cơ hội, vì ông ý thức rất
rõ ràng là chắc chắn nếu đảng CSVN bị suy vong thì đất nước VN sẽ bị thôn
tính biến thành nô lệ”, đồng thời ông chỉ muốn “Kiến nghị với đảng CSVN
và Nhà nước VN cho phép những người không phải đảng viên được tham gia
điều hành đất nước”. Theo các lời nhận tội, Trần Huỳnh Duy Thức sẽ giữ chức
Bộ Trưởng Kinh Tế.
Theo bài viết của nhà văn Phạm Thị Hoài thì “Ngoài ra, ngoài đảng Dân Chủ
của ông Nguyễn Sĩ Bình còn có 1 đảng Dân Chủ khác của ông Nguyễn Xuân Ngãi lấy
ông Hoàng Minh Chính làm chỗ dựa và nhận ông Lê Công Định làm Tổng Thư Ký của
đảng”.
Theo sự hiểu biết của tôi, chi tiết này không đúng. Theo tôi, thực ra chỉ có
một đảng Dân Chủ do 2 ông Nguyễn Sĩ Bình, Nguyễn Xuân Ngãi cầm chịch. Và,
theo dư luận, đảng này cũng đã liên kết với đảng Việt Tân và một số đảng phái
hữu danh vô thực tại Bắc California đã đứng sau lưng giật dây tạo ra những biến
động tại hải ngoại trong thời gian gần đây như năm 2012, cựu Đại Tá VC Bùi Tín
được cựu luật sư Ngô Văn Quang, anh của Ngô Văn Tiệp, Chủ Tịch
Liên Đoàn Cử Tri, mời đến San José để tuyên truyền hòa hợp hòa giải và gây
chia rẽ cộng đồng. Tưởng cũng nên biết, cách đây nhiều năm, Nguyễn Xuân Ngãi
đã tổ chức ra mắt sách của Trần Khuê, kẻ viết sách xưng tụng Hồ Chí
Minh là “Thánh Hồ”, có mời cựu đảng viên VC Vũ Thư Hiên từ Pháp
qua thuyết trình với MC là “luật gia (do ông ta tự xưng)” Nguyễn Tường Tâm,
một trong 7 người vừa tổ chức để Bùi Tín, một “Huỳnh Cái tân thời” đến
San José “du thuyết” để được “bên trong phản đối, bên ngoài biểu tình”- như
nhật báo Calitoday đã loan tin!
Những “nhận định tình hình” này nọ của Bùi Tín trong cuộc du thuyết vừa qua
không có gì mới lạ và người ta rất ngạc nhiên khi một cán bộ cao cấp của đảng
Việt Tân như ông Hoàng Cơ Định, kẻ nắm giữ tay hòm, chìa khoá của đảng VT
lại đi hỏi ý kiến của Bùi Tín về “Sự lệ thuộc của VC với Tàu Cộng như thế
nào?!”
Theo bài viết của nhà văn Phạm Thị Hoài thì: “Theo lời nhận tội của Lê
Công Định, ông đã dự lớp huấn luyện lật đổ bất bạo động do đảng Việt Tân tổ
chức tại Pattaya tháng 2 năm 2009”.
Cũng theo bài viết này thì: Trong cuốn Hồi ký chưa chính thức xuất bản, nhà
nghiên cứu văn học Nguyễn Đăng Mạnh kể như sau: “Vào khoảng 1987, Hội
Văn nghệ Quảng Nam, Đà Nẳng có mời tôi và Hoàng Ngọc Hiến vào nói chuyện
với giới văn nghệ ở trong ấy. Chúng tôi ở với nhau độ một tuần lễ, sau đó, Hiến
vào Sàigòn, tôi ra Hà Nội. Ít ngày sau, tôi đang ngồi ở nhà (tại Đồng Xa) thì
thấy Hiến đạp xe tới. Lúc đó mới độ 8 giờ sáng.Tôi hỏi ra bao giờ. Anh nói ra
sáng nay, tàu 7 giờ sáng tới Hà Nội. Tôi ngạc nhiên: vừa về Hà Nội đã vội vã
đến tôi làm gì! Hóa ra anh vừa tham gia một đảng gọi là “Nhân Dân Hành Động”
và ra Hà Nội để phát triển đảng. Người đầu tiên anh định kết nạp là tôi. Anh
nói, không sợ gì cả. Tay thủ lỉnh là một tay Tiến sĩ ở Mỹ về. Rất trí thức, Đảng
này đã thống nhất với đảng Cộng sản chuẩn bị ra đa đảng. Trong đảng
này có 1 Ủy viên Bộ Chính Trị và 1 Thiếu tá Công An. Đảng phát triển chủ
yếu vào trí thức. Anh lại hỏi, thằng Thanh nhà ông vào Sàigòn đã có việc gì
làm chưa, để anh lo giải quyết cho.
Tôi không tin, từ chối: "Cậu định làm chính trị
à? Không sợ công an à?” Hiến có vẻ xem thường, cho tôi là thằng nhát.
Ít lâu sau tôi được biết đảng phái này phát triển mạnh ở vùng Vĩnh Long, vừa
bị bắt một loạt. Tôi vào Cần Thơ, Dạ Ngân bảo thế.
Một thời gian sau, tôi gặp lại Hiến ở trụ sở Văn Nghệ. Tôi hỏi Hiến: "Biết
gì chưa?” Hiến: "Biết rồi! Biết rồi!” Tôi lại hỏi: “Có sao không?” Hiến:
“Không sao, không sao – Nhưng đừng nói với ai nhé!”
Ông Hoàng Ngọc Hiến là một người may mắn. Bởi vì ông ta không bị CSVN bắt giữ
vì đã tham gia đảng Nhân Dân Hành Động. Ông ta đã cùng ông Nguyễn Huệ Chi
sau đó được tên Việt gian Nguyễn Bá Chung của Trung Tâm William Joiner
móc nối để tham gia việc viết tờ căn cước đỏ cho 3 triệu người Việt tỵ nạn cộng
sản. Và đến nay, qua bài viết của bà nhà văn Phạm Thị Hoài thì ông Hoàng Ngọc
Hiến cũng không còn phải lo sợ vì đã tham gia đảng Nhân Dân Dân Hành Động hay
đảng Việt Tân gì nữa cả, vì ông ta đã qua đời!
Trong khi đó, thì có những người tham gia đảng Nhân Dân Hành Động trong thời
gian đó đã bị công an VC truy đuổi và bắt giam dù những người này đang hoạt động
cho đảng này ở… “nước ngoài” là nước Kampuchea. Có người tham gia đảng này
bị giam cho đến chết, người nhà đến xin nhận xác về mai táng cũng không được
công an trại giam cho nhận xác! Bọn cai ngục của CSVN còn phát biểu vô
cùng xấc xược và tàn nhẫn: “Tù chính trị không phải là người (sic!)”.
Nay, những người bị CSVN bắt giam vì “được đảng Việt Tân huấn luyện phương
pháp lật đổ bất bạo động”, vì tham gia đảng Dân Chủ như các ông Lê Thăng
Long, Trần Huỳnh Duy Thức, Lê Công Định lại đưa ra “Con Đường Việt Nam”
thì nhiều người hoài nghi và cảnh giác là phải quá rồi, còn phân trần, còn
“giải trình” cái nỗi gì?!
Người ta hoài nghi và cảnh giác vì “Con đường Việt Nam” mà các ông vẽ
ra nó lại lộ liễu giăng mắcdẫy đầy những cạm bẫy”; chứ không được ngụy trang khéo léo mỹ miều bằng
tiền bạc, quyền lợi với “chủ trương liên kết trong ngoài, hòa hợp hòa giải để
canh tân đất nước, tranh đấu cho tự do, dân chủ và nhân quyền…” - như 2
cái đảng đã là nguyên nhân để CSVN vin vào đó bắt giam các ông.
“Những cạm bẫy giăng mắc trên “Con đường Việt Nam” lộ liễu quá, ai mà dám bước
vào?
*
Học chưa hết các công phu của các “tổ sư bồ đề” Việt Cộng phái, Việt Tân
phái, Phục Hưng phái, Nhân Dân Hành Động phái, Dân Chủ phái, Phong Trào Quốc
Dân Việt Nam Hành Động phái v.v… mà dám xuống núi lập phái xưng hùng, làm mất
mặt các sự phụ chưa bị trừng trị là may mắn lắm rồi. Còn càm ràm cái nỗi gì?!
LÃO MÓC
tieng-dan-weekly.blogspot.com
|
Làm Sao cho
người Việt tin nhau?
Ngô Nhân Dụng
Người chuyển bài: Trường Sơn Trên báo Tia Sáng, ông Giáp Văn Dương mới viết một bài rất đáng đọc, ông đặt câu hỏi: Tại Sao ở nước ta mọi người không tin nhau. Ông kể chuyện có lúc đã sống ở một nước ngoài 12 năm, thấy người ta bao giờ cũng tin nhau. Ông kể, “Tôi và một người bạn đi mua bảo hiểm Xe. (Hợp đồng bảo hiểm viết rằng), nếu mất Xe thì sẽ được đền Xe mới. Bạn tôi hỏi: “Nếu chúng tôi bán Xe rồi báo bị mất thì Sao?” Nhân viên bảo hiểm ngạc nhiên, một lúc lâu mới nghĩ ra được câu trả lời: “Tôi tin các anh không làm thế.” Giáp Văn Dương kết luận: Nước họ giàu mạnh vì họ tin ở con người. Ngược lại, khi trở về sống ở Việt Nam, ông thấy người ta luôn luôn nghi ngờ nhau trước, không AI tin AI cả. Lãnh hành lý ở phi trường bị hỏi giấy tờ, “Tên tôi đây. Ðịa chỉ tôi đây. Hộ chiếu của tôi đây. Vậy Sao mà rắc rối đến vậy? Sao phải xác nhận? Sao phải chứng Minh? Sao phải công chứng bản gốc?” Vào siêu thị thì lúc ra trả tiền phải đi qua hai chặng, trả tiền rồi, đi hai thước lại có nhân viên kiểm soát hóa đơn, thấy con dấu đỏ “đã thanh toán” mới được đi qua. Ông Dương hỏi: “Vì Sao người Việt không tin nhau?” Mình không cần nhắc đến tên Việt Nam trong câu hỏi này. Ở nhiều nước khác người ta cũng không AI tin AI cả. Nên đặt câu hỏi là: “Trong những xã hội như thế nào thì người ta dễ tin nhau? Còn những xã hội người ta không tin nhau thì nó sống thế nào?” Mình không nên nghĩ oan cho giống dân Việt. Có lần tôi kể chuyện những thành phố người ta bỏ Xe đạp ngoài đường qua đêm, không khóa; như ở Dubuque, Iowa; hay ở Helsinki, Phần Lan (trước khi di dân Ðông Âu qua). Họ không lo mất Xe, vì tin là mọi người chung quanh đều lương thiện. Nhiều độc giả đã viết thư nhắc nhở rằng xưa kia ở nước ta cũng vậy. Một vị cho biết hồi 1950 ở Sài Gòn ông đã sống như thế. Ðêm không khóa cửa nhà, xe đạp dựng trước nhà cũng không khóa. Một vị độc giả khác kể chuyện năm 1959 ông dựng cái xe đạp ngoài bờ sông Sài Gòn đứng hóng mát; sau đó có một người rủ lên Xe hơi đi uống bia. Ông đi tới 11 giờ khuya, trở lại Bến Bạch Ðằng thấy cái xe không khóa vẫn dựng đó không mất. Bác Sĩ Nguyễn Tư Mô kể hồi 1955 ông đi trong một phái đoàn y tế xuống Châu Ðốc chẩn bệnh phát thuốc; lúc vào chợ ăn trưa thì một người trong đoàn bỏ quên cặp kính mát. Tới buổi chiều, một nhân viên xã mang cặp kính mát đến hỏi có AI đánh rớt không? Có người lượm được, đem đến trả phái đoàn, vì biết chỉ dân ở Sài Gòn mới mua được kính mát loại sang như vậy. Người Việt Nam vốn đã tin nhau chứ chẳng phải không. Vì ông bà chúng ta vẫn dạy dỗ con cháu sống theo đạo lý, và chính họ sống làm gương. Trong xã hội nào mọi người cũng sống với những hợp đồng ngầm hiểu, dài hạn, hết đời này sang đời khác. Các xã hội Á Ðông theo truyền thống Nho Giáo đều có những “hợp đồng hiểu ngầm” như vậy. Ra đường gặp AI là có thể tin đến 99% rằng người đó cũng được cha mẹ dạy các quy tắc Lễ Nghĩa Liêm Sỉ giống như mình. Ngay cả sau khi nước ta bị Pháp đô hộ, bản Hợp Ðồng Tín Nghĩa vẫn được giữ gìn. Cách sống của Phan Châu Trinh cũng không khác lối cư xử của Nguyễn Ðình Chiểu hay Hoàng Diệu. Tư cách đó vẫn truyền qua đến Trần Trọng Kim, Khái Hưng, Nguyễn An Ninh, hay Phan Văn Hùm. Nền tảng đạo lý đó chỉ bị phá vỡ từ khi có một chính quyền chủ tâm xóa bỏ hết nền văn hóa cũ, thay thế bằng “văn hóa vô sản.” Tại Sao các nước Á Ðông khác, ngoài Việt Nam và Trung Quốc, vẫn giữ được những bản hợp đồng Tín Nghĩa suốt đời này sang đời khác trong hai ngàn năm? Phân tích theo lối kinh tế học, thì lý do chính là: Tín Nghĩa là một cách sống có lợi về lâu về dài. Không AI muốn làm sai bản hợp đồng tín nghĩa vì nếu nó bị xóa bỏ, chính mình sẽ bị thiệt thòi. Nói rõ hơn: Cuộc sống của mỗi người sẽ “tốn kém” hơn! Mức tốn kém tăng lên từ một khoản chi tiêu mà các nhà kinh tế gọi là “phí tổn giao dịch” (transaction costs). Hãy lấy những thí dụ mà ông Giáp Văn Dương nêu ra. Một người vào siêu thị mua hàng, trả tiền, được mang thức ăn về nhà. Trong “giao dịch” kinh tế này, siêu thị cũng phải trả tiền khi mua hàng, khi thuê mướn cửa hàng, thuê nhân viên, vân vân. Người mua trả một số tiền lớn bằng số chi phí của siêu thị, cộng với tiền lời mà nếu không có thì không ai mở siêu thị. Nhưng trong một xã hội mà người ta không tin nhau thì siêu thị phải lo đặt hệ thống báo động, phải thuê thêm người canh gác, thêm người kiểm soát lần thứ hai bên ngoài quầy trả tiền. Tất cả những chi phí mới đó, tất nhiên, chủ nhân họ tính ngay trong giá bán. Ðó là một thứ phí tổn giao dịch phụ trội; mà nếu trong xã hội mọi người tin nhau thì không cần. Nhìn rộng ra, trong một xã hội mà người ta không tin nhau thì phí tổn giao dịch sẽ tăng vọt trên khắp mọi mặt. Cả xã hội phải chịu. Thử nhìn vào số lượng công an, cảnh sát ở nước ta. Tại sao một nước cần nhiều công an như vậy? Vì người ta nghi ngờ nhau. Chính quyền nghi ngờ dân. Nếu mọi người tin nhau thì mấy trăm ngàn công an cảnh sát có thể giải ngũ. Những người đó có thể đi làm những việc hữu ích hơn về kinh tế, như làm kỹ sư, đi kinh doanh, làm ca sĩ, hay trồng cây ăn trái bán. Bởi vì trong nước vẫn cần rất nhiều kỹ sư, nhiều nhà kinh doanh, nhiều nhà nông có tài. Lực lượng công an thu hút mất bao nhiêu người ưu tú, đó là một thiệt hại lớn cho cả nền kinh tế quốc dân. Làm cách nào để xã hội cùng theo những quy tắc sống có Tín Nghĩa? Làm cách nào để mọi người nhìn thấy nhau là hãy tin cậy trước khi nghi ngờ, nghe ai nói gì thì trước hết hãy tin đó là lời nói thật? Có thể thiết lập lại bản hợp đồng xã hội lấy Tín Nghĩa làm tiêu chuẩn hay không? Có lẽ chúng ta sẽ tránh không lên giọng hô hào phục hồi môn đạo đức trong trường học, dù đó là một việc chắc chắn phải làm. Nên tìm ra những giải pháp thực tế. Mà khi nói đến chuyện thực tế thì có thể tính toán theo lối kinh tế học. Theo lối nhìn kinh tế học thì muốn người khác tin mình tốt nhất là làm sao cho người ta biết nếu mình không làm đúng lời hứa hẹn, thì chính mình sẽ bị thiệt hại rất lớn. Mình có hai đường: Giữ lời hứa có thể bị thiệt, nhưng cũng có thể không bị thiệt; ngược lại, nếu sai lời thì sẽ bị thiệt hại rất nhiều, với xác suất 100%! Nếu mọi người trong một xã hội đều biết như vậy thì hầu hết sẽ cố giữ Tín Nghĩa, xã hội sẽ thay đổi. Quy tắc này vẫn được sử dụng trong đời sống kinh tế: Khi chúng ta đi vay nợ, ngân hàng yêu cầu phải có vật cầm thế “làm tin,” ghi rõ trong hợp đồng. Nếu mình không trả nợ, sẽ mất mát hơn gấp bội! Khả năng có thể ký hợp đồng mà bản hợp đồng có hiệu lực thi hành, đó là một nền tảng tạo ra lòng tin tưởng lẫn nhau. Trong các xã hội hoang dã, việc thi hành hợp đồng là do mỗi người tự làm lấy. Họ dùng vũ lực để thi hành các bản hợp đồng. Theo lối mafia, ai không làm đúng hợp đồng thì cho một lưỡi đao, hay một phát súng; vì Mafia không thể ký những hợp đồng hứa hẹn cùng đi ăn cướp hoặc giết người, ai làm sai sẽ bị kiện! Còn trong xã hội văn minh thì niềm tin giữa mọi người dựa trên hệ thống pháp luật. Muốn người ta tin thì cứ làm sao để người ta thấy là họ có thể kiện mình ra tòa, nếu mình làm sai. Như Thomas Schelling diễn giải: Một người dễ được tin tưởng khi hắn có thể bị thưa kiện! Một người có thể bị kiện ra tòa (nếu làm sai lời) thì dễ được người khác tin tưởng hơn. Nếu tất cả đều sống theo quy tắc đó thì chúng ta có thể tạo nên niềm tin cho cả nước. Giữ cho guồng máy nhà nước trong sạch là bước đầu tiên để tái tạo niềm tin. Những người đi hối lộ và ăn hối lộ đều “xé bản hợp đồng” mà mọi người đã thỏa thuận với nhau. Không những họ làm người dân đút lót mất tiền, mà họ còn phá nát đạo lý xã hội. Cũng giống như khi có người lái xe ngoài đường mà bất chấp luật lệ vậy. Nếu nhiều người cứ ngang nhiên lái xe như thế mãi, thì cả thành phố hay cả nước sẽ không còn luật lái xe. Bản hợp đồng bị xé rồi, mạnh ai nấy sống. Nạn tham nhũng là thứ làm tiêu hao đạo lý cả xã hội, chưa kể nó làm cho kinh tế không tiến được đúng tiềm năng. Trước khi xé bản hợp đồng với xã hội để ăn hối lộ mà biết trước mình có thể bị thiệt hại rất nặng nếu bị bắt, thì thế nào người ta cũng ngần ngại không đòi đút lót nữa. Xác suất bị bắt càng cao thì càng bớt tham nhũng. Án trừng phạt càng nặng, thì càng bớt. Nếu một hệ thống chính trị cứ để cho xác suất bị bắt thấp, mà việc trừng phạt cũng nhẹ, thì sẽ nuôi đầy tham nhũng, hối lộ. Phải làm sao cho xác suất tội tham nhũng bị tố giác càng cao càng tốt, đó là một cách giảm bớt tham nhũng và tạo niềm tin trong xã hội. Muốn vậy thì ngoài guồng máy tư pháp công minh chính trực cần phải có nhiều “bộ máy tư nhân” tình nguyện tham dự việc tố giác tội tham nhũng. Số hội đoàn, trong xã hội công dân càng phát triển thì càng nhiều người tự nguyện làm công việc đó. Nhiều người còn sẵn sàng làm công việc đó, vì có lợi cho họ. Ðó là các nhà báo, khi họ được tự do. Nhà báo nào điều tra ra những vụ tham nhũng và loan tin sẽ được nhiều người đọc, nhiều người kính trọng. Chính họ sẽ tự nguyện đi tìm ra những tin tức đó. Còn nếu nhà báo đi điều tra rồi lại bị tù thì hết nói! Khi bản hợp đồng đạo lý của xã hội bị xé rồi, rất khó tái lập. Phá nó dễ, xây dựng lại rất khó. Nhưng không phải vì khó mà chúng ta không bắt đầu ngay. Phải thiết lập một chế độ tự do dân chủ, quyền tư pháp độc lập, xã hội công dân phát triển, mọi người có quyền tự do hội họp, tự do phát biểu. Cứ như thế, trong một vài thế hệ, sẽ không ai cần đặt câu hỏi: Tại sao người Việt không tin nhau? (theo Bacaytruc) |