Văn Quang - Viết từ Sài Gòn
Nhức nhối vì đạo đức trong đời sống văn hóa tại
VN
(VienDongDaily.Com - 22/11/2014)
Chỉ cần môt thí dụ như chuyện 13 năm nay, cuốn "Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh" của Vũ Chất, có logo của NXB Trẻ vẫn chễm chệ trên các kệ sách và ngay cả trong thư viện quốc gia và thư viện lớn nhỏ khắp nước, đến nay mới bị phát hiện ra là "thảm họa" về ngôn từ.
Hai bìa cuốn “Từ điển tiếng Việt dành cho học
sinh” khác nhau tuy cùng có logo NXB Trẻ
chễm chệ nằm trong các thư viện từ 13 năm nay.
Thật khiếp đảm với những
"khái niệm ẩu tả" được đặt ra từ cuốn từ điển mà chính nhà xuất bản
Trẻ không nhận là do mình in ra này. Vậy nó ở đâu chui ra, qua mắt được các
quan kiểm duyệt có tiếng là khắt khe, không ai biết? Tạm kể vài danh từ được dạy
cho học sinh và cũng như "kim chỉ nam" cho người lớn, như bồ bịch là…
bạn bè thân thích, đồn trưởng là… trưởng đồn, lâu đài là… lầu và đền đài, thơ
ngây là… ngây thơ, cào cấu là… vừa cào vừa cấu, bế mạc là… chấm dứt buổi hát, bản
sắc là… màu tự nhiên, bóng đèn là bóng làm bằng chai trong có tim đốt được bằng
hơi điện, buồn cười là buồn mà cười...
Định nghĩa như thế thì quả
là một "thảm họa" và phá nát tiếng Việt của bao nhiêu thế hệ. Đấy là
chưa nói đến những kiểu chữ nghĩa mới phát sinh đầy rẫy trên các trang báo, các
trang sách dạy học và trong ngôn ngữ dùng lâu thành thói quen như đề xuất, kiến
nghị, bồi dưỡng, kiểm thảo, sự cố, hộ khẩu, căn hộ, ùn tắc, ô to con, mặt bằng,
phản ánh, bức xúc, nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân, v.v. hoặc nói ngược lại với
những từ ngữ ông cha ta dùng từ thời xưa như bảo đảm thành đảm bảo, hoặc nói tắt
như cấp trên đã "quyết" rồi có nghĩa là đã quyết định và chấp thuận rồi
và còn nhiều thứ chữ nghĩa lai căng kiểu nửa ta nửa Mỹ nữa kể ra không hết. Chắc
nhiều bạn ở nước ngoài lâu năm nghe muốn ù tai.
Còn báo chí cũng không được
nhắc tới trong kỳ "hội thảo" này bởi ở VN hiện nay có tới 838 cơ quan
báo chí, 67 đài phát thanh truyền hình với đội ngũ nhà báo lên tới 40,000 người
nhưng tuyệt đối không có một tờ báo nào của tư nhân. Không hiểu sao các ông
"làm văn hóa" không bàn đến vấn đế sống còn này của giới cầm bút. Vấn
đề báo chí bị "bỏ quên" nên chưa biết đến bao giờ ở VN mới có một tờ
báo của tư nhân được quyền nói tiếng nói của mình chứ không phải là của một cơ
quan nào. Nhưng trên hết, dù là báo của ai, vẫn là vấn đề THÔNG TIN TRUNG THỰC
TẤT CẢ MỌI LOẠI TIN TỨC.
Còn bóp méo thông tin, còn bưng bít
sự thật thì tờ báo đó sẽ bị đào thải. Trong thời đại internet phát triển rầm rộ
hiện nay, không thể nào cấm cản nổi mọi người lên internet xem mọi nguồn tin từ
trong đến ngoài nước. Dù có là luật hay quy định quyết định gì cũng thế thôi.
Báo nào loan tin đúng nhất, nhanh nhất sẽ được độc giả đón đọc. Cho nên dù
không có báo chí tư nhân trong nước thì họ tìm đến những trang báo ở nước
ngoài. Đó chính là cách làm cho thông tin nước ngoài phát triển, dù có bưng bít
hay loan tin kiểu bóp méo chỉ là mất công vô ích mà thôi. Còn về mặt sáng tác
văn học hay một cuốn sách, cuốn truyện ngắn, truyện dài, bao lâu nay có tìm được
tác phẩm nào đáng gọi là tiêu biểu đâu. Thứ văn học này coi như chìm lỉm mất
tăm.
Thảo luận đến những vấn đề "nhạy
cảm" như thế này có phần đụng chạm lung tung và bàn đến… Tết Congo cũng
chưa hết nên bàn gọn lại cho được việc.
Trở lại với những vấn đề trong cuộc
"hội thảo" từ ngày 11 đến 12 tháng 11 tại Sài Gòn, có tới hàng trăm bản
tham luận và hơn 200 người tham dự. Trước hết tôi phải thành thật nhận định là
đã có một số ông có can đảm nói thẳng sự thật. Thứ sự thật mà lâu nay ai cũng
biết nhưng chỉ không muốn hay không dám nói ra mà thôi.
Đống nhạc
rác tại VNMời bạn nghe một câu hát trong bài ca khúc "Con Thỏ Chiên Bánh" có câu hát rất... chợ búa "Anh có một sở thích kỳ lạ là ăn thịt thỏ. Nhưng mà anh chưa có cơ hội bỏ em vào nồi." Hoặc công chúng phải căng tai ra nghe "Con trai bây giờ í hả, 100 đứa thì 99 đứa không đàng hoàng, còn một đứa không đàng hoàng là gay, a ha!" trong bài "Con Gái Thời Nay." Đấy là kiểu được gọi là "nhạc rác" trong cái đống rác ở VN.
Trong
một lần biểu diễn ở vũ trường, vì quá “sung” nên nữ danh ca MT đã bị lộ nội y
mà không biết.
Thú thật với bạn đọc, một buổi tối
chẳng có gì xem vô tình tôi bật ti vi lên xem đỡ, gặp một chương trình ca nhạc
rất "hoành tráng," các em chân dài tóc xanh tóc đỏ nhảy múa loạn xạ,
chỉ vận một bộ bikini óng ánh để khoe hết cỡ các loại vòng 1-2-3 . Thoạt tiên
tôi cứ ngỡ là ban nhạc Hàn Quốc đang trình diễn tại VN, nhưng nghe kỹ thấy
loáng thoáng có tiếng Việt. Lúc đó mơi biết là ban nhạc "xịn" của mấy
cô trong giới showbiz làm album mới.
Tôi cố gắng lắm mới nghe được mấy
câu rỗng tuyếch như "anh xa em làm em buồn tỉ tê" cứ như cái triết lý
"em không ăn thì em đói." Và cứ những lời ca tương tự như thế kéo
dài. Tôi đành bỏ cuộc bật sang đài khác và vẫn giữ vững ý định chẳng bao giờ
nghe loại ca nhạc "mới" này nữa cũng như chẳng bao giờ đụng đến các
loại phim VN. Tôi cứ nghĩ soạn nhạc dễ như thế thì ai chẳng "sáng
tác" được, chẳng trách ở VN đi đâu cũng gặp ca nhạc sĩ, loạn là đúng. Ca sĩ
hát và khoe thân tìm một chỗ đứng hay một cánh tay hào phóng là chính.
Cảnh trong phim “Sống Cùng Lịch Sử”
tốn gần $1 triệu đô mà có suất chiếu không bán nổi 1 vé.
Ca từ rác
rưởi, ngôn từ vỉa hè sáo rỗng
TS Trần Luân Kim trong bài tham luận
của ông, đề cập đến vấn đề đạo đức ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật. Theo ông, với sự
ra đời non vội, thiếu suy tư nghiêm túc, lại rơi vào vòng xoáy của thị trường tự
do, dòng nhạc mới mẻ này bị thương tổn nặng nề bởi hàng loạt ca từ rác rưởi,
ngôn từ vỉa hè sáo rỗng, tùy tiện, lủng củng. Có khi tục tĩu gây sốc, có khi lại
sướt mướt não nề, gào thét vô vọng.
Nhạc sĩ Nguyễn Thị Minh Châu cảnh
báo lối "đào tạo tắt," hứa hẹn giải thưởng như một dạng chứng chỉ vào
nghề ở nhiều chương trình đã làm dấy lên phong trào ăn xổi, chạy đua, nhái hàng
(nhái nhạc, nhái giọng, nhái hình thức, nhái phong cách) và sính ngoại (hát và
sáng tác bằng tiếng Anh, hoặc chơi món "xôi đỗ" cả tiếng Anh lẫn tiếng
Việt).
Ngay cả hội đồng lý luận, phê bình
trung ương - đơn vị tổ chức sự kiện này - cùng đại biểu gặp nhau ở điểm chung
khi cho rằng: Mọi lĩnh vực đời sống nghệ thuật, từ âm nhạc, sân khấu, văn học đến
nhiếp ảnh, điện ảnh... đều đang tồn đọng yếu kém, phát triển về chiều rộng mà
thiếu chiều sâu, "lỗi nhịp" trong việc định hình, mang đến chuẩn giá
trị cần thiết để xây dựng nền tảng đạo đức, phát triển đời sống tinh thần của
xã hội.
Thứ trưởng Bộ Văn Hóa Thể Thao và Du
Lịch Vương Duy Biên nhận định một cách khái quát hơn, "Để có được một xã hội
đạo đức thì phải có những con người đạo đức. Tương tự, để có những tác phẩm văn
học, nghệ thuật đạo đức thì cũng phải có những người nghệ sĩ đạo đức."
Có thể nói vấn đề đạo đức trong lãnh
vực nghệ thuật đã được đưa lên hàng đầu trong cuộc "hội thảo" này.
Khi mà đạo đức xã hội đang suy đồi thì làm sao có được những nghệ sĩ có thực
tài, có tâm huyết với nghệ thuật. Khi mà văn hoá còn đang có "chiếc gậy chỉ
huy" cầm chịch, phải đi theo đường này hay đường kia, khi mà những giới hạn
được đặt ra như chiếc vòng kim cô thì nghệ thuật cũng chỉ như con kiến bò quanh
miệng lỗ mà thôi. Thế nên với hàng trăm bản tham luận và những lời lẽ gay gắt
chứa đựng một tâm trạng bất bình cao độ của giới "làm nghệ thuật."
Không chỉ lĩnh vực âm nhạc, đời sống
nhiếp ảnh, hội họa, văn học, sân khấu... cũng có nhan nhản những "tác phẩm"
giả, hàng nhái, tác phẩm kém chất lượng.
Tác giả Văn Minh Hương, Lê Đỗ Quỳnh
Hương bàn đến "Truyền hình thực tế âm nhạc và vấn đề đạo đức xã hội,"
phản ánh về một đời sống âm nhạc đang "ký sinh" trên các chương trình
truyền hình thực tế.
Chương trình truyền hình thực tế về
âm nhạc nở rộ với tên gọi na ná, cách thức chơi giống nhau, bài hát trùng lặp,
gương mặt giám khảo cũ mòn, như: Giọng hát Việt, Ngôi sao Việt, Học viện Ngôi
sao, Đố ai hát, Tôi dám hát, Ai dám hát, Ngôi nhà âm nhạc... Nhiều show, vì mục
đích thương mại, đã tận dụng tối đa chiêu trò để câu kéo khán giả, khiến giá trị
âm nhạc bị đẩy xuống thứ yếu. Đó là khái quát về âm nhạc và các chương trình
truyền hình. Về phim ảnh còn bi đát hơn.
Hoàng Thùy Linh lăn, trườn bò rũ rượi trên sân khấu (Ảnh C.T)
Điện ảnh VN dột từ nóc dột
xuống
Đạo diễn Đặng Nhật Minh
khẳng định, nếu nói tóm lược, điện ảnh trong nước có thể được chia làm hai giai
đoạn: giai đoạn không vì tiền và giai đoạn vì tiền. Ông nhận xét, ngay cả ở thời
kỳ nước nhà thiếu thốn, khó khăn, phim làm ra không phải vì tiền vẫn là những
tác phẩm tốt. Còn hiện tại, phim nhảm quá nhiều..." Kể cả các phim đoạt giải
Bông Sen Vàng cũng chẳng thấy yếu tố bản sắc dân tộc ở đâu, chỉ thấy lai căng,
thương mại."
Tuy vậy, các ý kiến
"đổ lỗi" cho đồng tiền và nền kinh tế thị trường cũng có những ý kiến
trái chiều khác. Nhiều ông cho rằng, vấn đề cốt lõi quyết định phẩm chất của một
tác phẩm không chỉ nằm ở tác động của đồng tiền mà còn ở: tài năng của tác giả,
tầm nhìn chiến lược văn hóa của một quốc gia, phông văn hóa và tri thức của người
thụ hưởng tác phẩm...
Ông Đào Duy Quát, người
chủ trì buổi thảo luận ở tiểu ban Nghệ thuật cho rằng, với diện mạo chung đang
"DỘT TỪ NÓC DỘT XUỐNG," thì trách nhiệm cần được đặt từ các cấp quản
lý ngành văn hóa đến bản thân giới văn nghệ sĩ.
Vì vậy, để đời sống văn hóa, nghệ thuật nước nhà phát triển tốt hơn, rất cần một thời gian dài đòi hỏi nhiều nỗ lực, can đảm trong thay đổi hệ thống về tư duy, lý luận và nhận thức thẩm mỹ, từ đó, áp dụng chúng vào đời sống thực tiễn.
Vì vậy, để đời sống văn hóa, nghệ thuật nước nhà phát triển tốt hơn, rất cần một thời gian dài đòi hỏi nhiều nỗ lực, can đảm trong thay đổi hệ thống về tư duy, lý luận và nhận thức thẩm mỹ, từ đó, áp dụng chúng vào đời sống thực tiễn.
Câu hỏi được đặt ra là tạo
sao "phim càng nhảm nhí thì càng thu lắm tiền?" Điều này đã trở thành
tiêu chí hàng đầu trong cách làm phim của các đạo diễn bây giờ? Trả lời cho câu
hỏi, chính tác giả (Đạo diễn Đặng Nhật Minh) cũng đã khẳng định điều này là có
và khiến ông phải suy nghĩ khá nhiều khi những nhận định ấy lại được phản hồi từ
một số đạo diễn và người trong nghề. Có lẽ, yếu tố kinh doanh và lợi nhuận ngày
càng lấn át hết giá trị văn hóa và nghệ thuật chân chính trong các bộ phim
đương đại.
"Có người bảo, tuy
những phim đó bị gọi là nhảm nhí nhưng đạo diễn của phim thì có tay nghề. Đây
có phải là sự ngộ nhận? Thật ra, với con mắt của người trong nghề thì họ chẳng
có tay nghề gì hết. Họ chỉ học được một vài thủ pháp, kỹ xảo của nước ngoài, mà
nhiều kỹ xảo bây giờ có thể lấy từ trên mạng xuống một cách dễ dàng. Nếu gọi đó
là nghề thì đó là nghề bắt chước."
Lý giải cho những bộ phim
"nhảm nhí" mà hầu hết là phản ánh những câu chuyện trong giới
showbiz, giới đại gia, chân dài, ở nhà biệt thự, đi xe hơi này, đạo diễn Đặng
Nhật Minh nói, "Làm nghệ thuật là phản ánh thực tế mà mình đang sống. Môi
trường sống của đội ngũ đạo diễn hiện nay lại chủ yếu là giới showbiz, là các
ca sĩ, là các đại gia… Môi trường sống mà họ đã từng sống như vậy nên họ phản
ánh cuộc sống trên phim như vậy là điểu dễ hiểu. Họ chẳng gắn bó gì với nông
thôn thì làm sao để phản ánh được nông thôn trên phim."
Còn những phim bỏ ra hàng
chục tỉ nhưng không bán nổi một vé. Cụ thể như phim "Sống Cùng Lịch Sử"
của Hãng phim truyện Việt Nam chi phí 21 tỉ đồng (gần $1 triệu Mỹ kim) nhưng
chiếu ở rạp có ngày không bán nổi 1 vé. Đây là điều không còn mới bởi "Sống
Cùng Lịch Sử" cũng như nhiều phim "cúng cụ" khác đều chịu cảnh bị
khán giả ghẻ lạnh, lặng lẽ ra rạp rồi nhanh chóng đi thẳng về kho. Cả chục tỉ đồng
được đốt vào một bộ phim, ngốn công sức của bao nhiêu người trong cả một thời
gian dài cuối cùng không có người xem thật sự là "thảm họa."
Với những tiết lộ từ
trong "ruột" làng đạo diễn VN như trên thì đừng hỏi tại sao người VN
quay lưng với phim ảnh Việt Nam dù là xem miễn phí trên truyền hình có sẵn
trong nhà. Vậy người VN xem phim gì?
Có thể nói ngay cả những
người ở vùng quê bây giờ cũng chẳng ai xem phim VN nữa bởi sự cố gắng "làm
mới" phim ảnh nên trở thành lai căng vốn có của nó với các nữ diễn viên
tay ngang, chân dài và các chàng công tử nửa mùa, bắt chước các chàng trai Hàn
Quốc. Còn phim hài thì càng tệ, lại những khuôn mặt cũ rích với lối chọc cười
dung tục, chỉ thấy quát nạt la lối om xòm, phùng mang trợn mắt, xỏ xiên không
thể chấp nhận được. Những nhà ở thành thị như tiểu thương, trung lưu, nếu có
con nhỏ, họ mở các đài chuyên về phim hoạt hình cho con cái. Còn người lớn hầu
hết xem phim Hàn, hoặc phim Tàu Hồng Kông, Đài Loan, Philippines hoặc phim Mỹ,
phim Pháp.
Vài năm trước đây, nhà
nào cũng xem phim Hàn Quốc, nhưng bây giờ phim Hàn Quốc trên các đài truyền
hình VN khó mà tìm được một phim đáng xem. Phim Hàn đang xuống dốc thê thảm. Hầu
hết là phim cũ được chiếu đi chiếu lại từ đài này qua đài khác. Có lẽ vì phim
Hàn một thuở được xem là đắt hàng nhất đối với người Á châu ở nhiều nước trên
thế giới chứ chẳng riêng gì ở VN. Vì thế nên họ cố sản xuất cho thật nhiều, nhiều
đến nỗi phải vơ bèo gạt tép, nhặt nhạnh cả những tài tử xấu xí chỉ cho ăn diện
đẹp làm quảng cáo cho thời trang của họ. Còn truyện phim cứ na ná giống nhau với
"đặc điểm" là cảnh nào cũng có ăn nhậu, uống rựu và uống liên miên,
già trẻ lớn bé gì cũng uống bất kể trong trường hợp nào. Lại chuyện ông giám đốc
bà giám đốc với con chung con riêng, con đi lạc và những mối tình hợp rồi tan,
tan rồi hợp, mất trí vào bệnh viện. Phim nào cũng cố kéo dài lê thê hàng trăm tập,
cứ nhòa nhòa nhạt nhạt, nhắc đi nhắc lại phát sốt ruột.
Một thứ "tệ nạn" nữa là các chương trình chiếu phim thường lợi dụng để quảng cáo đủ thứ hầm bà làng. Cứ 15 phút chiếu phim lại có khoảng từ 5 phút có khi đến 10 phút chiếu quảng cáo. Tính ra một buổi tối xem phim, phải xem đến vài chục lần quảng cáo như nhau, nhẵn mặt nọi nhân vật, khiến khán giả muốn… chửi thề. Một ông bạn tôi nói, "Nếu cái ti vi biết đẻ thì đã có hàng tỉ tỉ chiếc ti vi con ra đời rồi." Đúng là các đài này không biết ngượng với khán giả của mình, họ cứ trơ tráo kiếm tiền, còn thích hay không cũng mặc, bề nào anh cũng phải thuê một đài chứ chẳng lẽ ti vi để không.
Sách luật hay chuyện khôi hài
Chuyện "văn hóa khôi
hài" mới nhất đang gây nhiều tiếng cười nhất lại là một cuốn sách hướng dẫn
cho người dân cách thi hành luật. Đó là cuốn "Bộ luật dân sự và văn bản hướng
dẫn thi hành 2014." Có thể hiểu đó là loại sách thuộc loại đứng đắn.
Tuy nhiên ảnh bìa của cuốn
sách lại in hình chụp một người thật, hai tay cầm hai cán cân và đứng trên một
quả cầu lửa, trên người chỉ mặc chiếc quần lót. Ảnh được cho là cắt ghép lấy
khuôn mặt của diễn viên chuyên chọc cười Công Lý ghép vào thân hình nào vào đó.
Cuốn sách này do Nhà Xuất Bản Lao động - Xã Hội in 1,000 cuốn được bày bán tại
các tiệm sách trên toàn quốc. Cuốn sách đã được kiểm duyệt, in xong và nộp lưu
chiểu cũng như phát hành ra thị trường vào tháng 7/2014 (cách đây 4 tháng).
Giám đốc NXB Lao động - Xã hội, cho biết cuốn sách này do chi nhánh nhà xuất bản ở TP Sài Gòn thực hiện. Trưởng đại diện Nhà xuất bản Lao động - Xã hội tại Sài Gòn cho biết, cuốn sách đã có lệnh thu hồi, tính đến ngày 17/11 đã thu hồi được 270 cuốn. Hiện tại, nhà xuất bản tiếp tục cho người đi rà soát, nếu còn cuốn nào sót sẽ tiếp tục thu hồi và đã xin lỗi diễn viên hài Công Lý.
Có lẽ bìa sách xuất phát
từ cách nói hài hước phổ biến trong dân chúng rằng "công lý chỉ là tên một
diễn viên hài." Dù nhìn theo cách nào thì đây đúng là một chuyện khôi hài
thuộc loại đứng đầu thời đại. Tôi không thể hiểu nổi cái đầu của những nhà được
gọi là trí thức của luật pháp ra sao nữa. Chẳng trách án oan ngày càng nhiều,
dân càng khổ.
Thật buồn cho văn hóa và
đạo đức Việt Nam.
Còn nhiều chuyện để bàn về
vấn đề này, tôi sẽ tường thuật tiếp vào số báo sau.
Văn Quang
Văn Quang
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
* Trang bài viết của Nhà văn Văn Quang
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
__._,_.___
No comments:
Post a Comment
Thanks for your Comment